نتایج نظرسنجی ایسپا: ۶۶ درصد ایرانی‌ها نگران کمبود انرژی‌اند، اما پویش «۲۵ درجه» را راه‌حل می‌دانند

از یک سو، مقامات دولتی اغلب مصرف بالای خانگی و تعرفه‌های یارانه‌ای را ریشه اصلی ناترازی انرژی در ایران می‌دانند. از سوی دیگر، افکار عمومی قاطعانه بر این باور است که این بحران ناشی از دهه‌ها سرمایه‌گذاری ناکافی و برنامه‌ریزی ضعیف است. این اختلاف نظر بنیادین درباره مقصر اصلی کمبود برق و گاز، در جدیدترین نظرسنجی ملی مرکز افکارسنجی دانشجویان ایران (ایسپا) که در ۲۱ شهریور ۱۴۰۵ ارائه شد، به وضوح نمایان است.[1][2]

این پیمایش که با مشارکت ۱۴۷۵ شهروند بالای ۱۸ سال در ۳۱ استان کشور انجام شده، نشان می‌دهد که ۶۶.۱ درصد از ایرانی‌ها به شدت نگران کمبود انرژی و جیره‌بندی احتمالی آن هستند. با این حال، مهم‌ترین و کاربردی‌ترین یافته این نظرسنجی برای سیاست‌گذاران، آمادگی بالای جامعه برای مشارکت در حل بحران است. زمانی که از مردم پرسیده شد بهترین راه برای مدیریت کمبود برق چیست، «صرفه‌جویی مردمی» بالاتر از ساخت نیروگاه‌های جدید یا توقف استخراج رمزارزها در رتبه نخست قرار گرفت.[2]

در بررسی ریشه‌های این ناترازی، ۵۱.۴ درصد از پاسخ‌دهندگان مستقیماً «عدم مدیریت مسئولان» را مقصر دانستند، در حالی که ۳۶.۲ درصد نیز پذیرفتند که مصرف بالای مردم در این زمینه نقش دارد. فرسودگی تجهیزات صنعتی (۲۴.۹ درصد) و کیفیت پایین لوازم خانگی (۲۱.۴ درصد) از دیگر عوامل مورد اشاره مردم بودند. این آمار نشان می‌دهد که شهروندان درک چندوجهی و دقیقی از بحران انرژی دارند.[3]

تمایل به همکاری عمومی بیش از هر چیز در استقبال از پویش «۲۵ درجه، قرار همدلی» مشهود است. به گفته ابراهیم شیرعلی، رئیس ایسپا، ۶۵.۶ درصد از پاسخ‌دهندگان معتقدند که تنها با تنظیم دمای کولرها روی ۲۵ درجه سانتی‌گراد، می‌توانند تأثیر «زیاد» یا «خیلی زیاد» در کاهش قطعی برق داشته باشند. این عدد ثابت می‌کند که راهکارهای ساده و عملی، بسیار بیشتر از هشدارهای کلی درباره مصرف، مورد پذیرش جامعه قرار می‌گیرند.[1][3]

فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت که در نشست ارائه این نظرسنجی حضور داشت، با پذیرش نگاه انتقادی مردم تأکید کرد که دولت باید سهم خود را در این ناترازی بپذیرد و برای بازسازی اعتماد عمومی اقدام کند. او انرژی را یک مسئله کاملاً اجتماعی دانست که نیازمند گفت‌وگوی مداوم با شهروندان و اصلاحات ساختاری مانند بهبود برچسب انرژی لوازم خانگی است.[1][2]

عباس علی‌آبادی، وزیر نیرو نیز با استقبال از این یافته‌ها، شفافیت را کلید جلب همکاری عمومی دانست. او با تأکید بر اینکه مردم در بحث ناترازی «مؤثر هستند نه مقصر»، مشارکت گسترده در پویش ۲۵ درجه را یک افتخار برای صنعت برق خواند و شهروندان را شرکای راهبردی وزارت نیرو توصیف کرد.[1]

این نظرسنجی همچنین یک شکاف نسلی مهم را در نحوه دریافت آموزش‌های مدیریت مصرف آشکار کرد. در حالی که ۴۳.۵ درصد از کل جامعه در یک ماه گذشته محتوای آموزشی در این زمینه دیده‌اند و ۴۱.۲ درصد صداوسیما را منبع اصلی خود می‌دانند، جوانان ۱۸ تا ۲۹ ساله مسیر متفاوتی دارند. ۴۱.۸ درصد از این گروه سنی، اینترنت و شبکه‌های اجتماعی را برای دریافت نکات کاربردی مصرف بهینه ترجیح می‌دهند.[3]

در نهایت، نظرسنجی ایسپا نشان می‌دهد که اگرچه اعتماد به روایت‌های رسمی در حوزه انرژی نیازمند ترمیم است، اما ظرفیت اقدام جمعی در ایران بسیار بالاست. اگر دولت تمرکز خود را از مقصر دانستن مصرف‌کننده به ارائه دستورالعمل‌های شفاف و کاربردی تغییر دهد و این پیام‌ها را از طریق کانال‌های دیجیتال مناسب به نسل جوان برساند، مسیر عبور از بحران‌های فصلی انرژی بسیار هموارتر خواهد شد.[1][2]