تهدیدهای جدی علیه لاله مرزبان پس از تقدیم جایزه ونیز به «زنان ایران»

قاعده نانوشته‌ای در سینمای ایران وجود دارد که هنرمندان در مجامع بین‌المللی باید به روایت‌های رسمی و تاییدشده پایبند بمانند؛ شرطی که نقض آن همواره با عواقب فوری همراه است. این واقعیت در هفته جاری بار دیگر خود را به وضوح نشان داد؛ زمانی که لاله مرزبان، پس از کسب یکی از معتبرترین افتخارات سینمایی در هشتاد و سومین جشنواره فیلم ونیز، به جای تجلیل در داخل کشور، هدف موجی از تهدیدها و حملات شدید رسانه‌های حکومتی قرار گرفت.[1][2]

روز شنبه، ۱۲ سپتامبر ۲۰۲۶، مرزبان جایزه بهترین بازیگر زن را در بخش معتبر «افق‌ها» (Orizzonti) در جشنواره فیلم ونیز از آن خود کرد. او این جایزه را برای بازی تأثیرگذارش در فیلم «مراقب» به کارگردانی محسن قرایی دریافت کرد. این فیلم که محصول مشترک ایران، آمریکا و آلمان است، داستان سه نسل از زنانی را روایت می‌کند که توسط پدر خانواده در خانه خودشان حبس شده‌اند؛ داستانی که به عنوان نمادی از سرکوب‌های گسترده‌تر اجتماعی تفسیر شده است.[1][2]

مرزبان روی صحنه ونیز تصمیم گرفت از سخنرانی‌های کلیشه‌ای و مرسوم فاصله بگیرد. او با زبان فارسی، جایزه خود را به «زنان کشورم که برای کوچک‌ترین میزان آزادی، بالاترین بها را پرداخته‌اند» تقدیم کرد. او در ادامه سخنانش تأکید کرد که هرچند ایرانیان در حال تجربه یکی از سخت‌ترین روزهای زندگی خود هستند، اما همچنان رؤیاها و شجاعتشان را به دوش می‌کشند و نباید امید خود را از دست بدهند.[1][2]

واکنش مقامات رسمی جمهوری اسلامی به این سخنان، سریع و سازش‌ناپذیر بود. روز پنجشنبه، شورای عالی انقلاب فرهنگی با انتشار بیانیه‌ای رسمی، اظهارات این بازیگر را محکوم کرد. این شورا مرزبان را به ارائه «روایتی یک‌سویه از جامعه پرافتخار ایران» متهم کرد و مدعی شد که تقلیل دادن زنان ایرانی به «کلیشه‌های مطلوب محافل غربی»، با رسالت آگاهی‌بخشی و تعهد اجتماعی هنر همخوانی ندارد.[1]

این محکومیت به سرعت به رسانه‌های وابسته به دولت و چهره‌های محافظه‌کار کشیده شد. ژیلا صادقی، از مجریان صداوسیما، با ادبیاتی تند و شخصی به مرزبان حمله کرد و او را «وطن‌فروش حقیر» و «دورویه» خواند. صادقی با زیر سؤال بردن تصمیم مرزبان برای تقدیم جایزه‌اش، از او پرسید که دقیقاً این هدیه را به کدام زن تقدیم کرده است و همزمان برخی کارشناسان در تلویزیون دولتی خواستار ممنوع‌الکاری او در ایران شدند.[1]

دیگر تحلیل‌گران فرهنگی همسو با حاکمیت نیز استدلال کردند که مرزبان از تریبون خود سوءاستفاده کرده است. سعید الهی، تهیه‌کننده سینما، سخنان او را «انتخابی غیرهوشمندانه» و «فرصت‌سوزی» خواند. او استدلال کرد که اگرچه یک هنرمند می‌تواند دغدغه‌های شخصی داشته باشد، اما تقلیل دادن تمام ظرفیت یک تریبون جهانی به یک مطالبه اجتماعی در شرایطی که کشور با فشارهای متعدد دیگری روبه‌روست، نشان‌دهنده عدم درک صحیح از موقعیت تاریخی و اجتماعی است.

محسن قرایی، کارگردان فیلم، پیش از این تنش‌هایی که اثرش ایجاد خواهد کرد را پیش‌بینی کرده بود. قرایی در یادداشت کارگردان برای جشنواره توضیح داده بود که پس از سال‌ها امتناع از فیلم‌سازی در شرایط محدودکننده و سانسور در ایران، بازگشته است تا فیلم «مراقب» را «بدون سازش» بسازد. این فیلم به صراحت به موضوع آزادی‌های از دست رفته و انتخاب‌های محدود شده توسط ترس می‌پردازد؛ مضامینی که ایستادگی واقعی مرزبان در ونیز را به امتدادی از پیام اصلی فیلم تبدیل کرد.[2]

اکنون پرسش اصلی این است که چه آینده‌ای در انتظار این بازیگر ۳۲ ساله خواهد بود. هنگامی که خبرنگاران در ونیز از مرزبان پرسیدند که آیا می‌تواند به ایران بازگردد، او پاسخی سنجیده داد. وی اظهار داشت که هر فردی در ایران، خواه یک بازیگر، یک پزشک یا صرفاً یک زن، در تلاش است تا برای رسیدن به کوچک‌ترین خواسته‌هایش تنها یک قدم به جلو بردارد. او با بیان اینکه «من سهم کوچک خودم را انجام داده‌ام»، ابراز امیدواری کرد که این قدم‌های کوچک جمعی، در نهایت به زندگی راحت‌تری برای نسل‌های آینده منجر شود.[1]