برنامه محیط زیست سازمان ملل عبور از مرز ۱.۵ درجه را پذیرفت؛ رونمایی از استراتژی اقلیمی «تجاوز، اوج و کاهش»

مسیر اقلیمی جدید سازمان ملل متحد با عنوان «تجاوز، اوج و کاهش»، تسلیم رسمی در برابر بی‌عدالتی اقلیمی نیست، بلکه اعترافی گریزناپذیر به یک واقعیت ریاضی است. برنامه محیط زیست سازمان ملل (UNEP) با پذیرش این موضوع که جهان تا سال ۲۰۳۰ به ناچار از مرز گرمایش ۱.۵ درجه سانتی‌گراد عبور خواهد کرد، هدف‌گذاری جهانی را از پیشگیری مطلق به کنترل خسارت تغییر داده است.[1][4]

این استراتژی که در گزارش «محدودسازی تجاوز از حد» به تفصیل بیان شده، یک واقعیت سه‌مرحله‌ای را برای دهه‌های آینده ترسیم می‌کند. نخست، دمای زمین به‌طور موقت از آستانه ۱.۵ درجه سانتی‌گراد که در توافقنامه پاریس ۲۰۱۵ تعیین شده بود، فراتر خواهد رفت. دوم، جهان باید این گرمایش را وادار کند تا در سریع‌ترین زمان و پایین‌ترین حد ممکن به اوج خود برسد؛ با فرض تحقق تمام تعهدات اقلیمی فعلی، این رقم خوش‌بینانه حدود ۱.۸ درجه سانتی‌گراد خواهد بود. در نهایت، بشریت باید تا سال ۲۱۰۰ از طریق کاهش تهاجمی انتشار گازهای گلخانه‌ای و حذف گسترده دی‌اکسید کربن، دما را دوباره پایین بیاورد.[1][4]

مقامات سازمان ملل این موضوع را نه یک شکست، بلکه تنها مسیر عملی پیش‌رو می‌دانند. آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد، در مراسم رونمایی از این گزارش گفت: «هر کسری از یک درجه به قیمت جان انسان‌ها تمام می‌شود، معیشت‌ها را نابود می‌کند، نابرابری را عمیق‌تر می‌سازد و اکوسیستم‌ها را به آسیب‌های جبران‌ناپذیر نزدیک‌تر می‌کند.» متن خود گزارش UNEP نیز با صراحت خاطرنشان می‌کند که در جهانی که دمای آن بالای ۱.۵ درجه سانتی‌گراد باقی بماند، «هیچ پیامد خوبی وجود نخواهد داشت.»[1]

با این حال، برای مدافعان عدالت اقلیمی و کشورهای خط مقدم، این چارچوب زنگ خطری فوری را به صدا درمی‌آورد. تنش اصلی در اینجاست که ایده «تجاوز از حد» به شدت به فناوری‌های آینده و اثبات‌نشده حذف کربن برای پاکسازی جو در دهه‌های آتی متکی است؛ موضوعی که منتقدان استدلال می‌کنند به کشورهای با انتشار بالای گازهای گلخانه‌ای، یک مجوز ژئوپلیتیکی می‌دهد تا کاهش مصرف سوخت‌های فسیلی را در زمان حال به تعویق بیندازند.[2][3]

سازمان‌های زیست‌محیطی هشدار می‌دهند که این خط پایه جدید، خطر عادی‌سازی شکست را به همراه دارد. سازمان بین‌المللی صلح سبز (Greenpeace) تاکید کرده است که اگرچه پیش‌بینی‌ها تاریک است، اما عبور از این هدف باید به عنوان یک وضعیت اضطراری فوری تلقی شود، نه بهانه‌ای برای کنار گذاشتن کامل هدف ۱.۵ درجه سانتی‌گراد. ترس اصلی این است که پذیرش این تجاوز از حد، باعث ایجاد حس رضایت و بی‌خیالی در میان بزرگترین آلاینده‌های جهان شود.[2]

بی‌عدالتی نهفته در مسیر «تجاوز از حد» در این است که چه کسی هزینه دهه‌های سپری‌شده در دمای بالای ۱.۵ درجه را می‌پردازد. در حالی که ۱۰ درصد از ثروتمندترین خانوارهای جهان سهم نامتناسبی در انتشار گازهای گلخانه‌ای دارند، آسیب‌های فیزیکی و اقتصادی ناشی از اوج گرمایش، ابتدا به کشورهای در حال توسعه ضربه خواهد زد. برای کشورهایی مانند نپال که اخیراً پس از سیل‌های ویرانگر خواستار ۲۰ میلیون دلار غرامت بین‌المللی شده است، دوره تجاوز از حد یک تهدید وجودی و فوری است.[1][3]

پیامدهای حتی یک عبور موقت نیز بسیار وخیم است. یک دوره طولانی‌مدت در دمای بالای ۱.۵ درجه سانتی‌گراد، احتمال عبور از نقاط بی‌بازگشت اقلیمی را افزایش می‌دهد. تحقیقات نشان می‌دهد که تنش گرمایی شدید می‌تواند تولید جهانی غذا را تا سال ۲۰۵۰ تا ۱۴ درصد کاهش دهد؛ این بدان معناست که حتی اگر دما در نهایت کاهش یابد، دهه‌های میانی که با فروپاشی اکوسیستم‌ها و کمبودهای کشاورزی همراه بوده است، به سادگی قابل جبران نخواهد بود.[1][3]

گزارش UNEP صراحتاً بیان می‌کند که مسیر تجاوز از حد، نه یک گزینه مطلوب، بلکه «بهترین گزینه باقی‌مانده» است. برای عملی شدن این مسیر، سازمان ملل خواستار کاهش فوری و مستمر تمامی گازهای گلخانه‌ای، در کنار استراتژی‌های سازگاری سریع برای محافظت از جوامعی است که هم‌اکنون با شرایط آب‌وهوایی شدید دست‌وپنجه نرم می‌کنند.[1]

موفقیت یا شکست استراتژی «تجاوز، اوج و کاهش» به این بستگی دارد که آیا کشورهای صنعتی از آن به عنوان طرحی برای کربن‌زدایی سریع استفاده می‌کنند یا بهانه‌ای برای تعلل. ریاضیات دیکته می‌کند که جهان از این خط عبور خواهد کرد؛ اما انتخاب‌های سیاستی در ۵ سال آینده تعیین خواهد کرد که تا چه حد از این خط فراتر می‌رویم و چه کسانی از مسیر بازگشت جان سالم به در می‌برند.[1][2][4]