مکانیسم‌های جعل آثار هنری: مقایسه کپی‌برداری، پاستیش و تقلب در انتساب

وارد یک گالری می‌شوید، چشمتان به یک پرتره رنسانس می‌افتد و ارتباطی عمیق با استادی که پنج قرن پیش زندگی می‌کرده، احساس می‌کنید. اما اگر این ارتباط دروغ باشد چه؟ لحظه‌ای که می‌فهمید شاید آن شاهکار سه‌شنبه گذشته در یک گاراژ در نیوجرسی نقاشی شده باشد، رابطه شما با بوم اساساً تغییر می‌کند. ما دوست داریم هنر را یک تجربه زیبایی‌شناختی ناب بدانیم، اما هیبت ما به طور ناگسستنی به نخ نامرئی اصالت تاریخی گره خورده است.[6]

بازار جهانی هنر یک صنعت چند میلیارد دلاری است که تقریباً به طور کامل بر پایه شکننده اعتماد بنا شده، و همین آن را به هدفی مقاومت‌ناپذیر برای فریب تبدیل می‌کند. اما همه جعل‌ها یکسان خلق نمی‌شوند، و روش‌هایی که برای فریب خریداران استفاده می‌شوند، به رشته‌های بسیار تخصصی تبدیل شده‌اند. مکانیسم‌های جعل هنری عموماً در سه دسته مجزا قرار می‌گیرند: کپی‌برداری (Replication)، پاستیش (Pastiche) و تقلب در انتساب (Attribution Fraud). هر کدام نیازمند مجموعه‌ای از مهارت‌های کاملاً متفاوت از سوی جاعل هستند و هر یک از آسیب‌پذیری متفاوتی در فرآیند پیچیده بررسی اصالت در دنیای هنر سوءاستفاده می‌کنند.[2][3]

کپی‌برداری ساده‌ترین و اغلب ناشیانه‌ترین شکل جعل است. این روش شامل خلق یک کپی دقیق، ضربه به ضربه، از یک اثر هنری شناخته‌شده و موجود است. هدف جاعل این است که کپی را به جای اصل جا بزند، شاید ادعا کند اثری که در حال حاضر در موزه آویزان است در واقع جعلی است، یا تأکید کند که هنرمند دو نسخه کاملاً یکسان از صحنه را برای حامیان مختلف نقاشی کرده است.[2]

نقص مهلک کپی‌برداری این است که جایی برای تفسیر هنری باقی نمی‌گذارد و جاعل را مجبور به یک فرآیند مکانیکی و سخت می‌کند. ضربات قلم‌مو به جای اینکه روان و بیانگر باشند، محتاطانه و محاسبه‌شده از آب درمی‌آیند. مهم‌تر از آن، از آنجایی که اثر هنری اصلی برای مقایسه مستقیم وجود دارد، کپی‌ها در برابر تحلیل علمی پهلو به پهلو بسیار آسیب‌پذیر هستند، جایی که کوچک‌ترین انحراف در تناسب یا مواد اولیه به یک پرچم قرمز آشکار تبدیل می‌شود.[3][4]

تکنیک‌های پزشکی قانونی مدرن، کپی‌برداری را به کاری عبث تبدیل کرده‌اند. فلورسانس اشعه ایکس و بازتاب‌سنجی فروسرخ می‌توانند به زیر سطح نقاشی نگاه کنند تا طرح اولیه (زیرنقاشی) را آشکار سازند. اگر یک شاهکار فرضی قرن شانزدهمی فاقد علامت‌های طراحی معمول هنرمند باشد، یا اگر ترکیب شیمیایی رنگ حاوی «سفید تیتانیوم» باشد – رنگدانه‌ای مصنوعی که تا سال ۱۹۲۱ به صورت تجاری در دسترس نبود – فریب بلافاصله توسط علم عینی برملا می‌شود.[4][5]

برای دور زدن تله مقایسه مستقیم، جاعلان پیچیده به سراغ پاستیش (Pastiche) می‌روند. پاستیش کپی یک نقاشی موجود نیست؛ بلکه یک ترکیب کاملاً جدید است که دقیقاً به سبک یک هنرمند مشهور خلق شده است. جاعل موتیف‌های تکراری، پالت‌های رنگی و قلم‌زنی استاد را مطالعه می‌کند، سپس آن‌ها را در یک اثر «تازه‌کشف‌شده» ترکیب می‌کند که هنرمند از لحاظ نظری می‌توانسته آن را نقاشی کند.[1]

پاستیش به طرز شیطنت‌آمیزی مؤثر است زیرا دقیقاً همان چیزی را به مورخان هنر می‌دهد که می‌خواهند: یک افزودنی جدید و هیجان‌انگیز به کاتالوگ یک هنرمند محبوب. مشهورترین متخصص این کار، هان فن میگرن (Han van Meegeren) بود که در دهه ۱۹۳۰ آثار «جدیدی» از یوهانس ورمیر (Johannes Vermeer) جعل کرد. فن میگرن با انتخاب جعل دوره مذهبی اولیه و کم‌مستند ورمیر، از تناقض با سوابق تاریخی شناخته‌شده اجتناب کرد و به کارشناسان اجازه داد تا آرزوهای خود را روی بوم نقاشی فرافکنی کنند.[1][2]

برای موفقیت در پاستیش، جاعل همچنان باید دانشمندان پزشکی قانونی را شکست دهد. این امر مستلزم تهیه دقیق مواد اولیه است. جاعلان نقاشی‌های ارزان و بی‌اهمیت مربوط به دوران مورد نظر را می‌خرند، تصویر اصلی را می‌تراشند و روی بوم قدیمی نقاشی می‌کنند. آن‌ها از رنگدانه‌های دقیقاً منطبق با تاریخ، مخلوط با چسب‌های سنتی استفاده می‌کنند و گاهی اوقات بوم را در فر می‌پزند تا ترک‌های ریز (کراکلور) – شبکه ظریفی از ترک‌ها که به طور طبیعی روی نقاشی‌های رنگ روغن قدیمی شکل می‌گیرد – را شبیه‌سازی کنند.[4]

با این حال، حتی دقیق‌ترین منابع‌یابی مواد اولیه نیز در عصر اتمی محدودیت‌هایی دارد. انفجار اولین بمب‌های هسته‌ای در سال ۱۹۴۵ ایزوتوپ‌هایی مانند سزیم-۱۳۷ و استرانسیم-۹۰ را وارد جو کرد. هر ماده آلی که پس از سال ۱۹۴۵ برداشت شده باشد – مانند روغن بزرک که برای چسباندن رنگ‌های روغنی استفاده می‌شود – حاوی مقادیر ناچیزی از این ایزوتوپ‌ها خواهد بود. این تاریخ‌گذاری با «منحنی بمب» به ابزاری قطعی برای برملا کردن پاستیش‌های مدرن آثار عتیقه تبدیل شده است.[5]

سومین و شاید موذیانه‌ترین تکنیک، تقلب در انتساب (Attribution Fraud) است. در این سناریو، جاعل در واقع اصلاً چیزی نقاشی نمی‌کند. در عوض، او یک نقاشی اصیل و متناسب با دوره زمانی را که توسط یک هنرمند کمتر شناخته شده، یک شاگرد یا دستیار استودیو کشیده شده، برمی‌دارد و آن را تغییر می‌دهد تا به نظر برسد کار استاد است و ارزش بازاری آن را به شدت افزایش می‌دهد.

مکانیسم‌های انتساب دروغین معمولاً شامل جعل امضا، افزودن یک مونوگرام خاص، یا تغییر جزئی یک بخش برای مطابقت با نشانه‌های شناخته‌شده استاد است. از آنجایی که خود نقاشی واقعاً قدیمی است و مواد اولیه آن کاملاً متناسب با دوره زمانی هستند، تکنیک‌های تاریخ‌گذاری علمی کاملاً بی‌فایده‌اند. بوم، رنگ و ورنی همگی با موفقیت از تحلیل شیمیایی عبور خواهند کرد.[4]

تقلب در انتساب، میدان نبرد را از علم عینی به خبرگی ذهنی (Subjective Connoisseurship) منتقل می‌کند. کارشناسان باید به «تحلیل مورلیان» (Morellian analysis) تکیه کنند – مطالعه جزئیات جزئی و خاص مانند نحوه نقاشی لاله گوش، ناخن یا چین پارچه توسط یک هنرمند – تا نویسندگی اثر را تعیین کنند. اما وقتی دستیاران استودیو یک استاد به طور خاص آموزش دیده‌اند تا دقیقاً همان جزئیات را تقلید کنند، مرز بین یک کار اصیل استودیویی و یک شاهکار جعلی کاملاً محو می‌شود.[3]

برای پشتیبانی از هر یک از این سه تکنیک، جاعلان باید یک منشأ (Provenance) جعلی بسازند – تاریخچه مستند مالکیت اثر هنری. شاهکاری که در یک اتاق زیر شیروانی خاک‌گرفته پیدا می‌شود، یک کلیشه رمانتیک است، اما به ندرت بدون مدارک لازم در حراجی‌های بزرگ به فروش می‌رسد. جاعلان برچسب‌های قدیمی گالری‌ها را جعل می‌کنند، نامه‌هایی از کلکسیونرهای متوفی می‌سازند و حتی ورودی‌های کاتالوگ جعلی را در آرشیو کتابخانه‌ها وارد می‌کنند تا یک ردپای کاغذی ایجاد کنند.[2]

مکانیسم‌های جعل در نهایت ما را مجبور می‌کنند تا با آنچه واقعاً در هنر برایمان ارزش دارد، روبرو شویم. اگر یک پاستیش آنقدر زیبا و از نظر فنی بی‌نقص باشد که بزرگترین کارشناسان جهان را برای دهه‌ها فریب دهد، آیا فاقد ارزش زیبایی‌شناختی است؟ یا اینکه قدردانی ما از هنر اساساً به هاله خالق گره خورده است، و امضا را مهم‌تر از ضربات قلم‌مو می‌کند؟[6]

با پیشرفت تکنولوژی، مسابقه تسلیحاتی بین جاعلان و دانشمندان پزشکی قانونی همچنان در حال تشدید است. اکنون الگوریتم‌های یادگیری ماشینی می‌توانند توپوگرافی یک ضربه قلم‌مو را تحلیل کنند تا نویسندگی اثر را با دقتی بی‌سابقه تأیید کنند. با این حال، تا زمانی که بازار هنر به نامی که به بوم چسبیده، به اندازه رنگ روی آن بها می‌دهد، انگیزه برای کپی‌برداری، تقلید و انتساب نادرست باقی خواهد ماند.[5][6]