یائسگی زودرس با پیری سریع‌تر مغز و بروز زودهنگام آلزایمر در زنان مرتبط است

متخصصان مغز و اعصاب و کمیته‌های تدوین دستورالعمل‌های بالینی که خطر زوال عقل را ارزیابی می‌کنند، اکنون یک شاخص قابل اندازه‌گیری در میانسالی دارند تا تعیین کنند کدام زنان به غربالگری زودهنگام شناختی نیاز دارند. یک مطالعه طولی روی ۲۶۰۳ زن مسن که در مجله JAMA Network Open منتشر شده است، نشان می‌دهد که سن شروع یائسگی در زنان، ارتباط مستقیمی با سرعت افت شناختی و پیری ساختاری مغز آن‌ها در دهه‌های بعدی زندگی دارد.[1][4]

این داده‌ها فرصت مشخصی را برای مداخله، مدت‌ها قبل از بروز علائم مربوط به حافظه، فراهم می‌کنند. محققان دانشگاه کالیفرنیا سانفرانسیسکو (UCSF) و مرکز بیماری آلزایمر راش (Rush Alzheimer's Disease Center) با پیگیری شرکت‌کنندگانی که بین سال‌های ۱۹۹۴ تا ۲۰۰۵ ثبت‌نام کرده بودند به مدت حداکثر ۱۸ سال، توانستند هزینه دقیق عصبی ناشی از کاهش زودهنگام هورمون‌های تخمدان را اندازه‌گیری کنند.[1][3]

این یافته‌ها، تاثیر زمان یائسگی را از اثرات گسترده‌تر افزایش سن تقویمی جدا می‌کنند. در میان این گروه که میانگین سنی آن‌ها در زمان ثبت‌نام ۷۸٫۳ سال بود، کسانی که زودتر وارد یائسگی شده بودند، افت بسیار شدیدتری را هم در شناخت کلی و هم در حافظه رویدادی تجربه کردند.[1][2]

رایلی ام. بوو (Riley M. Bove)، یکی از نویسندگان این مطالعه، توضیح داد: «ما دریافتیم که با گذشت زمان، کسانی که یائسگی زودرس را تجربه کرده بودند، الگوهای شدیدتری از تغییرات شناختی، شروع زودهنگام‌تر آلزایمر و آسیب بیشتری در ماده سفید مغز خود نسبت به زنانی که یائسگی آن‌ها دیرتر رخ داده بود، داشتند.»[2]

ترجمه بالینی این افت بسیار قابل‌توجه است. مدل‌ها نشان می‌دهند زنی که ۱۰ سال زودتر از همسالان خود یائسه می‌شود، تقریباً ۲ درصد زودتر با تشخیص بیماری آلزایمر مواجه خواهد شد.[1][3]

با توجه به میانگین سنی تشخیص آلزایمر در این گروه که ۸۸٫۴ سال بود، این تسریع به معنای از دست دادن حدود ۱٫۸ سال از زندگی بدون بیماری برای زنی است که یائسگی او یک دهه زودتر آغاز شده است. نرخ افت شناخت کلی برای هر یک دهه یائسگی زودهنگام، ۰٫۰۰۹ انحراف معیار در سال شدیدتر محاسبه شد.[2][3]

در حالی که تست‌های حافظه افت عملکردی را ثبت کردند، اسکن‌های متوالی ام‌آر‌آی ۳ تسلا از ۷۷۴ شرکت‌کننده، مکانیسم فیزیکی محرک آن را آشکار ساخت. تغییر ساختاری اولیه، کوچک شدن کلی مغز نبود، بلکه آسیب عروقی بود.[1][3]

به طور خاص، زنانی که یائسگی طبیعی و خودبه‌خودی را در سنین پایین‌تر تجربه کرده بودند، تجمع سریعی از شدت سیگنال در ماده سفید مغز نشان دادند. این‌ها نواحی آسیب‌دیده بافت مغز هستند که با بیماری عروق کوچک و محدودیت جریان خون ارتباط دارند.[3][4]

محققان محاسبه کردند که تجربه یائسگی طبیعی تنها پنج سال زودتر، منجر به تجمع ۱۵ درصد بیشتر این آسیب در ماده سفید مغز طی یک دوره ۱۰ ساله می‌شود.[2]

جالب اینجاست که این الگوی خاص آسیب عروقی در زنانی که یائسگی جراحی (مانند برداشتن تخمدان یا اوفورکتومی) داشتند، مشاهده نشد. محققان پیشنهاد می‌کنند که روند تدریجی هورمونی در یائسگی خودبه‌خودی ممکن است تعامل متفاوتی با رگ‌های خونی مغز نسبت به افت ناگهانی استروژن در اثر جراحی داشته باشد.[1][2]

با این حال، یائسگی جراحی نیز پیامدهای شناختی شدید خود را به همراه داشت. این مطالعه خاطرنشان کرد که ارتباط با افت سریع‌تر حافظه و بروز زودهنگام آلزایمر در واقع در گروه یائسگی جراحی قوی‌تر بود؛ گروهی که میانه سن یائسگی در آن‌ها ۴۳٫۰ سال در مقایسه با ۵۰٫۰ سال برای گروه یائسگی خودبه‌خودی بود.[1]

انجمن آلزایمر (Alzheimer's Association) خاطرنشان می‌کند که اگرچه سن و ژنتیک همچنان عوامل خطر اصلی این بیماری هستند، اما زنان تقریباً دو سوم از کل موارد ابتلا به آلزایمر را تشکیل می‌دهند.[5]

این تفاوت جنسیتی مدت‌هاست که محققان را سردرگم کرده است. بوو اشاره کرد که این یافته‌ها توضیح نسبی برای این موضوع ارائه می‌دهند: «این نشان می‌دهد که قرار گرفتن طولانی‌تر در معرض هورمون‌های تولیدمثلی در طول سال‌های باروری... می‌تواند در حفظ سلامت طولانی‌مدت مغز نقش داشته باشد.»[2]

به نظر می‌رسد فقدان استروژن، مغز را در برابر استرس‌های متابولیک و عروقی آسیب‌پذیر می‌کند. استروژن نقش مهمی در متابولیسم انرژی مغز و انعطاف‌پذیری سیناپسی ایفا می‌کند و کاهش آن ممکن است تجمع آسیب‌هایی را که در نهایت به شکل زوال عقل ظاهر می‌شوند، تسریع کند.[1][6]

برای پزشکان مراقبت‌های اولیه و متخصصان زنان، این داده‌ها یائسگی زودرس را از یک نگرانی صرفاً تولیدمثلی به یک علامت هشداردهنده عصبی تبدیل می‌کند. بیمارانی که نارسایی زودرس تخمدان را تجربه می‌کنند، اکنون یک گروه پرخطر محسوب می‌شوند که نیازمند مدیریت جدی عوامل خطر قابل‌تغییر زوال عقل، مانند فشار خون و کیفیت خواب، در دهه‌های ۴۰ و ۵۰ زندگی خود هستند.[4][6]

در مرحله بعدی تحقیقات باید مشخص شود که آیا هورمون‌درمانی جایگزین در طول دوره گذار یائسگی می‌تواند این تغییرات ساختاری را کاهش دهد، یا اینکه مسیر مغز درست در لحظه توقف عملکرد تخمدان‌ها تعیین می‌شود.[6]