مکانیسم‌های رقابت هستهای افسارگسیخته: چگونه پایان «استارت جدید» بازدارندگی جهانی را دگرگون میکند
با انقضای پیمان «استارت جدید»، ایالات متحده و روسیه برای اولین بار از سال ۱۹۷۲ بدون محدودیت‌های هستهای الزام‌آور قانونی عمل می‌کنند. تهدید فوری، نه یک مسابقه برای ساخت موشک‌های جدید، بلکه یک «مسابقه بارگذاری» خاموش است که جهان را به سمت یک مدل بازدارندگی سهقطبی بی‌ثبات سوق می‌دهد.
به قلم شاهین فراهانی
این خبر را به اشتراک بگذارید
به‌طور خلاصه
- پیمان «استارت جدید» در ۵ فوریه ۲۰۲۶ منقضی شد و آخرین سقف‌های الزام‌آور قانونی بر تسلیحات هستهای استراتژیک ایالات متحده و روسیه را حذف کرد.
- این انقضا یک «مسابقه بارگذاری» را آغاز میکند که در آن هر دو کشور می‌توانند صدها کلاهک ذخیره را به سرعت بر روی موشک‌های موجود مستقر کنند.
- از دست رفتن رژیم راستی‌آزمایی پیمان، شفافیت حیاتی را از بین می‌برد و خطر برنامه‌ریزی بر اساس بدترین سناریوها را افزایش می‌دهد.
در تاریخ ۵ فوریه ۲۰۲۶، پیمان کاهش تسلیحات استراتژیک جدید («استارت جدید») در سکوت منقضی شد و آخرین محدودیت‌های الزام‌آور قانونی بر دو بزرگترین زرادخانه هستهای جهان را از میان برداشت. برای اولین بار از سال ۱۹۷۲، ایالات متحده و روسیه بدون سقف تعیین‌شده توسط پیمان بر تسلیحات هستهای استراتژیک خود عمل می‌کنند.
این انقضا به معنای آغاز فوری یک مسابقه تسلیحاتی به سبک جنگ سرد برای ساخت هزاران موشک جدید نیست. در عوض، یک «مسابقه بارگذاری» بسیار فنی را کلید می‌زند که در آن سامانههای پرتاب موجود می‌توانند به سرعت با کلاهکهای ذخیره پر شوند و معماری امنیت جهانی را به طور بنیادی از یک رویارویی دوجانبه قابل پیش‌بینی به یک مدل بازدارندگی سهقطبی بی‌ثبات تغییر می‌دهد.[1][2]
برای درک اهمیت این دگرگونی، باید به کارکرد واقعی این پیمان توجه کرد. «استارت جدید» که در سال ۲۰۱۰ امضا و در سال ۲۰۲۱ تمدید شد، ایالات متحده و روسیه را به ۱,۵۵۰ کلاهک هستهای استراتژیک مستقر و ۷۰۰ سامانه پرتاب مستقر، مانند موشک‌های بالستیک قاره‌پیما (ICBMs) و بمبافکنهای سنگین، محدود می‌کرد. مهم‌تر از آن، این پیمان یک رژیم راستی‌آزمایی سخت‌گیرانه ایجاد کرده بود. از طریق بازرسی‌های سرزده در محل، تبادل مستمر داده‌ها و اطلاع‌رسانی‌های دولتی، هر دو کشور تصویری شفاف و تأییدشده از وضعیت هستهای یکدیگر داشتند.[1][4]
فروپاشی این چارچوب ناگهانی نبود، بلکه اوج سال‌ها وخامت روابط دیپلماتیک و شکست‌های کنترل تسلیحات بود. پس از نابودی پیمان نیروهای هستهای میان‌برد (INF) در سال ۲۰۱۹، «استارت جدید» تنها ستون باقی‌مانده از مقررات هستهای دوجانبه بود. زمانی که روسیه مشارکت خود در مکانیسم‌های راستی‌آزمایی پیمان را در اوایل سال ۲۰۲۳ به حالت تعلیق درآورد، سرنوشت آن مشخص شد. تا فرا رسیدن ضرب‌الاجل نهایی در فوریه ۲۰۲۶، سرمایه سیاسی لازم برای مذاکره بر سر یک توافق جایگزین کاملاً از بین رفته بود.[2][4]
پیامد فوری این انقضا، فعال شدن «ظرفیت بارگذاری» است. در طول دوران «استارت جدید»، هم ایالات متحده و هم روسیه ذخایر بزرگی از کلاهکهای مستقرنشده را در حالت آماده‌باش نگه داشته بودند. از آنجا که این پیمان تعداد کلاهک‌هایی را که می‌توانستند به طور فعال بر روی موشک‌های مستقر نصب شوند محدود می‌کرد، هر دو کشور معمولاً موشک‌های بالستیک قاره‌پیما (ICBMs) و موشک‌های بالستیک پرتاب‌شده از زیردریایی (SLBMs) خود را با تعداد کلاهک کمتری نسبت به ظرفیت فیزیکی موشکها به پرواز درمی‌آوردند.[2][6]
بدون محدودیت‌های پیمان، این سقف مصنوعی از بین می‌رود. تحلیلگران تخمین می‌زنند که نیروهای ICBM و SSBN روسیه می‌توانند به طور بالقوه با ۴۰۰ تا ۵۰۰ کلاهک اضافی در مدت زمان نسبتاً کوتاهی بارگذاری شوند. ایالات متحده نیز ظرفیتی مشابه، اگر نگوییم بیشتر، برای بارگذاری کلاهکهای ذخیره بر روی موشک‌های Minuteman III ICBM و Trident II SLBM خود دارد. این بدان معناست که تعداد کل کلاهکهای استراتژیک مستقر می‌تواند در هر دو طرف صدها واحد افزایش یابد، بدون اینکه نیازی به ساخت حتی یک موشک یا زیردریایی جدید باشد.[2][6]
این پویایی بارگذاری، محاسبات ثبات استراتژیک را به طور اساسی تغییر می‌دهد. در طول جنگ سرد، مسابقات تسلیحاتی بسیار مشهود بودند و با تولید انبوه سیلوها، بمب‌افکن‌ها و زیردریایی‌های جدید مشخص می‌شدند. امروز، این مسابقه نامرئی است. از آنجا که رژیم راستی‌آزمایی فروپاشیده، هیچ یک از طرفین نمی‌تواند به طور قطعی تأیید کند که آیا طرف مقابل شروع به بارگذاری کلاهکهای ذخیره کرده است یا خیر.
این فقدان شفافیت، برنامه‌ریزی بر اساس بدترین سناریوها را تقویت میکند، جایی که استراتژیست‌های نظامی باید فرض کنند که دشمن در حال به حداکثر رساندن نیروهای مستقر خود است و در نتیجه، یک افزایش متقابل را توجیه میکند.[1][2]
آنچه این تنش دوجانبه را پیچیده‌تر میکند، ظهور سریع یک قدرت هستهای بزرگ سوم است. چین، که هرگز طرف پیمان «استارت جدید» یا توافقات پیشین آن نبوده، در حال حاضر در حال اجرای یک گسترش عظیم در نیروهای هستهای خود است.
تخمین‌های دفاعی پیش‌بینی می‌کنند که تعداد کلاهکهای هستهای عملیاتی چین تا سال ۲۰۳۰ به ۱,۰۰۰ عدد خواهد رسید. برای دهه‌ها، استراتژی هستهای ایالات متحده بر حفظ توازن با روسیه استوار بود. اکنون، برنامه‌ریزان آمریکایی استدلال می‌کنند که باید نیروهای خود را به گونه‌ای تنظیم کنند که به طور همزمان دو رقیب هستهای هم‌تراز را بازدارند.[4][5]
این پویایی سهقطبی دلیل اصلی این است که چرا بازگشت ساده به پیمان‌های دوجانبه دوران جنگ سرد دیگر امکان‌پذیر نیست. ایالات متحده به طور فزاینده‌ای اعلام کرده است که هر چارچوب کنترل تسلیحات آینده باید شامل چین باشد؛ پیشنهادی که پکن به طور مداوم آن را رد کرده است، زیرا زرادخانه آن، با وجود رشد، همچنان به طور قابل توجهی کوچک‌تر از زرادخانه‌های واشنگتن و مسکو است.
در نتیجه، انقضای «استارت جدید» نه تنها پایان یک پیمان خاص، بلکه منسوخ شدن مدل توازن دوجانبه‌ای است که نیم قرن بر امنیت جهانی حاکم بود.[3][5]
اثرات موجی این رقابت افسارگسیخته بسیار فراتر از بازیگران اصلی گسترش می‌یابد. برای کشورهای فاقد سلاح هستهای، فروپاشی «استارت جدید» به عنوان خیانتی عمیق به توافق اصلی زیربنای پیمان منع گسترش سلاح‌های هستهای (NPT) سال ۱۹۶۸ تلقی میشود.
بر اساس ماده ششم NPT، کشورهای دارای سلاح هستهای متعهد شدند که مذاکرات با حسن نیت را برای خلع سلاح هستهای دنبال کنند. بازگشت به رقابت استراتژیک نامحدود، این تعهد را تضعیف میکند و به طور بالقوه رژیم جهانی عدم اشاعه را سست کرده و سایر ملت‌ها را به دنبال کردن قابلیت‌های هستهای مستقل ترغیب می‌نماید.[3][5]
اروپا خود را در موقعیت بسیار خطرناکی می‌یابد. این قاره برای بازدارندگی در برابر روسیه به شدت به چتر هستهای ایالات متحده متکی است. با از بین رفتن موانع «استارت جدید»، رهبران اروپایی با چشم‌انداز افزایش نامحدود تسلیحات هستهای در نزدیکی مرزهای خود روبرو هستند. تحلیلگران امنیتی استدلال می‌کنند که اروپا اکنون باید پیش‌قدم شود و از اقدامات منطقه‌ای کاهش ریسک حمایت کند و بر کاهش تنش در امتداد مناطق تماس بین ناتو و روسیه تمرکز نماید، حتی اگر کنترل جامع تسلیحات استراتژیک غیرقابل دسترس باقی بماند.[3][6]
علاوه بر این، انقضای «استارت جدید» تسلیحات هستهای غیر استراتژیک یا تاکتیکی را کاملاً بدون رسیدگی رها میکند. این تسلیحات، که برای استفاده در میدان نبرد و نه حملات بین قاره‌ای طراحی شده‌اند، هرگز تحت پوشش این پیمان نبودند. روسیه در تسلیحات هستهای تاکتیکی برتری عددی قابل توجهی دارد؛ تفاوتی که باعث شده است درخواست‌هایی برای توافقات جامعی مطرح شود که همه کلاهکهای هستهای را، صرف نظر از برد یا وضعیت استقرارشان، پوشش دهد. در یک محیط بدون مقررات، مرز بین نیروهای استراتژیک و تاکتیکی به طور فزاینده‌ای مبهم میشود.[4][6]
ادغام فناوری‌های نوظهور، چشم‌انداز پسا «استارت جدید» را بیش از پیش بی‌ثبات میکند. وسایل نقلیه گلاید مافوق صوت، سامانههای فرماندهی و کنترل مبتنی بر هوش مصنوعی، و قابلیت‌های پیشرفته فضایی در حال تغییر مکانیسم‌های بازدارندگی هستهای هستند. این فناوری‌ها زمان تصمیم‌گیری را فشرده کرده و خطر سوءمحاسبه را افزایش می‌دهند. از آنجا که «استارت جدید» قبل از بلوغ بسیاری از این سامانه‌ها تدوین شد، فاقد مکانیسم‌هایی برای تنظیم آن‌ها بود و نیاز به الگوهای کاملاً جدیدی برای کنترل تسلیحات را برجسته میکند.[1][6]
با وجود چشم‌انداز تیره، پایان «استارت جدید» لزوماً فاجعه هستهای فوری را تضمین نمی‌کند. هم ایالات متحده و هم روسیه با محدودیت‌های مالی و لجستیکی قابل توجهی روبرو هستند که توانایی آن‌ها برای حفظ یک افزایش عظیم و طولانی‌مدت زرادخانه هستهای را محدود میکند. نوسازی سه‌گانه موجود—جایگزینی زیردریایی‌ها، بمب‌افکن‌ها و ICBMهای قدیمی—هم‌اکنون بخش‌های بزرگی از بودجه‌های دفاعی را مصرف میکند. هزینه هنگفت یک مسابقه تسلیحاتی نامحدود، به عنوان یک عامل بازدارنده عملی، اگر نگوییم قانونی، در برابر گسترش بی‌پروا عمل میکند.[2][4]
برای حرکت رو به جلو، جامعه بین‌المللی باید از جستجوی پیمان‌های جامع و الزام‌آور قانونی، به سمت پیگیری اقدامات عملی و موردی برای کاهش ریسک تغییر جهت دهد. این اقدامات می‌تواند شامل اعلامیه‌های یکجانبه خویشتن‌داری، تبادل داوطلبانه داده‌ها و ایجاد کانال‌های ارتباطی اختصاصی برای بحران باشد. اگرچه این تدابیر فاقد دقت پیمان‌های رسمی هستند، اما برای جلوگیری از سوءتفاهم‌ها و مدیریت بی‌ثباتی ذاتی یک نظم هستهای سهقطبی ضروری‌اند.[3][6]
در نهایت، انقضای «استارت جدید» جهان را مجبور به پذیرش واقعیت‌های جدید قدرت جهانی میکند. دوران کنترل تسلیحات دوجانبه با درک مشترک از آسیب‌پذیری متقابل و ضرورت توازن تعریف می‌شد. اما دوران رقابت هستهای افسارگسیخته با عدم تقارن، پیچیدگی تکنولوژیکی و چالش دائمی بازدارندگی دشمنان متعدد بدون ایجاد یک مارپیچ تشدیدکننده تعریف خواهد شد. موانع از بین رفته‌اند و جهان اکنون باید بدون نقشه، در لبه پرتگاه هستهای حرکت کند.[5][6]
اصطلاحات کلیدی
- New START
- آخرین پیمان کنترل تسلیحات دوجانبه الزام‌آور قانونی بین ایالات متحده و روسیه بود که نیروهای هستهای استراتژیک مستقر را تا زمان انقضای آن در سال ۲۰۲۶ محدود می‌کرد.
- ظرفیت بارگذاری
- توانایی فنی برای نصب سریع کلاهکهای هستهای ذخیره مستقرنشده بر روی سامانههای پرتاب موجود، مانند موشک‌های بالستیک قاره‌پیما (ICBMs) و زیردریایی‌ها.
- تسلیحات هستهای استراتژیک
- تسلیحات هستهای با قدرت تخریب بالا که برای پرتاب در فواصل بین قاره‌ای جهت هدف قرار دادن شهرها، سیلوها و زیرساخت‌های دشمن طراحی شده‌اند.
- تسلیحات هستهای غیر استراتژیک (تاکتیکی)
- تسلیحات هستهای با قدرت تخریب کمتر که برای استفاده در میدان نبرد طراحی شده‌اند و هرگز توسط پیمان «استارت جدید» محدود نشدند.
- رژیم راستی‌آزمایی
- سامانه‌ای شامل بازرسی‌های در محل، تبادل داده‌ها و اطلاع‌رسانی‌ها که برای تأیید انطباق یک کشور با محدودیت‌های یک پیمان کنترل تسلیحات استفاده میشود.
پرسش‌های متداول
پیمان «استارت جدید» چه بود؟
پیمان کاهش تسلیحات استراتژیک جدید یک توافق دوجانبه بین ایالات متحده و روسیه بود که کلاهکهای هستهای استراتژیک مستقر را به ۱,۵۵۰ عدد محدود می‌کرد و یک رژیم راستی‌آزمایی سخت‌گیرانه ایجاد نمود.
چرا پیمان «استارت جدید» منقضی شد؟
این پیمان پس از یک تمدید پنج ساله در سال ۲۰۲۱، در تاریخ ۵ فوریه ۲۰۲۶ به تاریخ انقضای قطعی خود رسید. وخامت روابط دیپلماتیک مانع از مذاکره برای یک توافق جایگزین شد.
«ظرفیت بارگذاری» هستهای چیست؟
ظرفیت بارگذاری به توانایی افزودن سریع کلاهکهای ذخیره مستقرنشده به موشکها و بمبافکنهای موجود اشاره دارد که باعث افزایش زرادخانه فعال بدون ساخت سامانههای پرتاب جدید میشود.
چین چگونه بر کنترل تسلیحات ایالات متحده و روسیه تأثیر میگذارد؟
گسترش سریع هستهای چین یک پویایی سهقطبی ایجاد کرده است، و ایالات متحده را نسبت به پذیرش توازن دوجانبه با روسیه بیمیل میکند، زیرا باید به طور همزمان یک زرادخانه رو به رشد چینی را بازدارد.
بررسی عمیق دیدگاه‌ها
سنت‌گرایان کنترل تسلیحات
حامیان پیمان‌های رسمی استدلال می‌کنند که از دست رفتن مکانیسم‌های راستی‌آزمایی خطرناک‌تر از گسترش عددی زرادخانه‌ها است.
برای حامیان سنتی کنترل تسلیحات، فاجعه واقعی انقضای «استارت جدید» نه برداشته شدن سقف ۱,۵۵۰ کلاهک، بلکه پایان رژیم راستی‌آزمایی است. بدون بازرسی‌های در محل و تبادل مستمر داده‌ها، برنامه‌ریزان نظامی مجبورند به ابزارهای فنی ملی—مانند ماهواره‌ها—تکیه کنند که نمی‌توانند به طور قطعی تعداد کلاهکهای بارگذاری شده در محفظه موشک را تأیید کنند. این ابهام، پارانویا را تقویت میکند و هر دو طرف را مجبور می‌سازد که فرض کنند دشمن در حال به حداکثر رساندن نیروهای مستقر خود است. سنت‌گرایان استدلال می‌کنند که حتی اگر یک پیمان جامع از نظر سیاسی غیرممکن باشد، اولویت فوری باید ایجاد تدابیر شفافیت داوطلبانه برای جلوگیری از یک چرخه تشدید تنش ناشی از سوءمحاسبه باشد.
واقع‌گرایان استراتژیک
برنامه‌ریزان دفاعی استدلال می‌کنند که مدل توازن دوجانبه منسوخ شده و ظرفیت بارگذاری انعطاف‌پذیر برای بازدارندگی چین در حال رشد ضروری است.
واقع‌گرایان استراتژیک انقضای «استارت جدید» را نه یک تراژدی، بلکه رهایی ضروری از یک چارچوب منسوخ می‌دانند. آن‌ها به پیش‌بینی‌های پنتاگون اشاره می‌کنند که چین تا سال ۲۰۳۰، ۱,۰۰۰ کلاهک هستهای عملیاتی خواهد داشت. در یک محیط هستهای سهقطبی، حفظ توازن عددی سخت‌گیرانه با روسیه، ایالات متحده را در برابر تهدید ترکیبی چین و روسیه آسیب‌پذیر می‌سازد. از این منظر، توانایی بارگذاری سریع کلاهکهای ذخیره بر روی ICBMها و زیردریایی‌های موجود، یک ضربه‌گیر استراتژیک حیاتی است. واقع‌گرایان استدلال می‌کنند که بازدارندگی آینده به انعطاف‌پذیری و تهدید معتبر گسترش سریع متکی است، نه سقف‌های سخت و قابل راستی‌آزمایی که ممکن است توسط دشمنان مورد سوءاستفاده قرار گیرند.
تحلیلگران امنیت اروپا
کارشناسان منطقه‌ای هشدار می‌دهند که فروپاشی موانع استراتژیک به طور نامتناسبی اروپا را تهدید میکند و نیازمند کاهش ریسک محلی است.
برای تحلیلگران امنیت اروپا، پایان کنترل تسلیحات دوجانبه یک بحران منطقه‌ای فوری است. اروپا برای بازدارندگی در برابر تجاوز روسیه به چتر هستهای ایالات متحده متکی است، و حذف سقف‌های استراتژیک احتمال نمایش قدرت هستهای در امتداد جناح شرقی ناتو را افزایش می‌دهد. علاوه بر این، از آنجا که «استارت جدید» هرگز تسلیحات هستهای غیر استراتژیک (تاکتیکی)—که روسیه در آن برتری عددی قابل توجهی دارد—را پوشش نمی‌داد، کشورهای اروپایی احساس می‌کنند به طور خاص در معرض خطر قرار دارند. تحلیلگران این اردوگاه استدلال می‌کنند که اروپا دیگر نمی‌تواند به طور منفعلانه برای مدیریت خطرات هستهای به واشنگتن و مسکو تکیه کند. آن‌ها از ابتکارات دیپلماتیک تحت رهبری اروپا حمایت می‌کنند که بر ارتباطات بحران، مدیریت حوادث و اقدامات اعتمادسازی که به طور خاص برای صحنه اروپا طراحی شده‌اند، تمرکز دارد.
- سنت‌گرایان کنترل تسلیحات
- بر از دست رفتن شفافیت و نیاز فوری به مذاکره برای محدودیت‌های الزام‌آور قانونی جهت جلوگیری از برنامه‌ریزی بر اساس بدترین سناریوها تأکید می‌کنند.
- واقع‌گرایان استراتژیک
- استدلال می‌کنند که مدل‌های توازن دوجانبه در جهان سهقطبی منسوخ شده‌اند و نیازمند وضعیت‌های بازدارندگی انعطاف‌پذیر و قابلیت‌های بارگذاری هستند.
- حامیان امنیت منطقه‌ای
- بر خطرات محلی رقابت هستهای نامحدود تمرکز کرده و از رژیم‌های کاهش ریسک تحت رهبری اروپا حمایت می‌کنند.
دیدگاه‌هایی که این گزارش پوشش نداده
- کشورهای فاقد سلاح هستهای در جنوب جهانی
- گروه‌های مدافع محیط زیست و ضد هستهای
منابع
پوشش منابع
6 منبع
3 دیدگاه شناسایی‌شده
- [1]Nuclear Threat Initiativeسنت‌گرایان کنترل تسلیحات
New START Expiration and the Future of Arms Control
مطالعه در Nuclear Threat Initiative → - [2]Federation of American Scientistsحامیان امنیت منطقه‌ای
The Aftermath: The Expiration of New START and What It Means For Us All
مطالعه در Federation of American Scientists → - [3]Stockholm International Peace Research Instituteحامیان امنیت منطقه‌ای
After New START expires, Europe needs to step up on arms control
مطالعه در Stockholm International Peace Research Institute → - [4]Arms Control Associationسنت‌گرایان کنترل تسلیحات
Arms Control After New START
مطالعه در Arms Control Association → - [5]Belfer Center for Science and International Affairsواقع‌گرایان استراتژیک
A brave new world: The expiration of New START
مطالعه در Belfer Center for Science and International Affairs → - [6]تیم سردبیری کوهستانواقع‌گرایان استراتژیک
تحلیل تیم سردبیری کوهستان
مطالعه در تیم سردبیری کوهستان →
بیشتر در دیدگاه
مشاهده همه →شیمی سورفکتانت
سر آب‌دوست و دم آب‌گریز: ساختار مایسل چگونه ثابت میکند صابون چربی‌ها را محاصره میکند، نه حل
6 منبع
سینتیک آنزیمی
چرا نسبت kcat/Km، و نه ثابت میکائلیس، معیار واقعی کارایی کاتالیزوری یک آنزیم است؟
7 منبع
رمزنگاری
اصل کرکهف: چرا امنیت یک سیستم رمزنگاری باید به پنهان بودن کلید متکی باشد، نه الگوریتم
8 منبع
تمرکز بازار
حداقل مقیاس کارآمد: چرا ریاضیات تولید، بقای غول‌های صنعتی را تضمین میکند
8 منبع
نظرات
هر زاویه. هر روز.
اخبار دیدگاه با پوشش کامل منابع و تحلیل دیدگاه‌ها، هر روز و رایگان.