درخواست کارشناسان برای غربالگری اختلالات خوردن پیش از تجویز داروهای کاهش وزن GLP-1

با افزایش روزافزون محبوبیت داروهای کاهش وزن GLP-1 مانند اوزمپیک (Ozempic) و ویگووی (Wegovy)، نگرانی‌ها درباره تاثیر این داروها بر افراد مستعد اختلالات خوردن به اوج خود رسیده است. در همین راستا، یک پنل بین‌المللی متشکل از ۴۵ متخصص بالینی و پژوهشگر، نخستین توصیه‌های اجماع‌محور را در نشریه «روان‌پزشکی جهانی» (World Psychiatry) در اواسط سپتامبر ۲۰۲۶ منتشر کردند.[1][2]

این داروها که در ابتدا برای مدیریت دیابت نوع ۲ توسعه یافته بودند، با کند کردن تخلیه معده و ارسال سیگنال‌های سیری به مغز، اشتها را به شدت سرکوب می‌کنند. اگرچه این ویژگی برای درمان چاقی موثر است، اما برای افرادی که سابقه اختلالات خوردن محدودکننده دارند، می‌تواند به عنوان ابزاری برای تشدید محدودیت‌های غذایی مورد سوءاستفاده قرار گیرد و به سوءتغذیه پنهان منجر شود.[1]

بر اساس این مطالعه که با روش دلفی (Delphi) انجام شد، ۹۴.۷ درصد از متخصصان توافق کردند که پزشکان باید پیش از تجویز هرگونه داروی GLP-1، همه بیماران را از نظر سابقه یا علائم فعلی اختلالات خوردن غربالگری کنند. این غربالگری می‌تواند شامل یک پرسشنامه کوتاه ۳ تا ۵ سوالی باشد که نگرانی‌های مربوط به تصویر بدنی و رفتارهای محدودکننده را ارزیابی می‌کند.[1][2]

این پنل تخصصی با اجماع ۱۰۰ درصدی اعلام کرد که تجویز داروهای GLP-1 برای افرادی که در حال حاضر به اختلالات خوردن فعال، به ویژه بی‌اشتهایی عصبی (Anorexia Nervosa) و پرخوری عصبی همراه با محدودیت شدید غذایی مبتلا هستند، باید به طور کلی متوقف شود. کارشناسان همچنین توصیه کردند که در مورد بیماران دارای سابقه قبلی این اختلالات نیز باید با احتیاط شدید عمل کرد.[1][2]

در حال حاضر، بسیاری از این داروها بدون ارزیابی روان‌شناختی تجویز می‌شوند. دکتر ربکا بازول (Rebecca Boswell)، مدیر مرکز اختلالات خوردن در دانشگاه پنسیلوانیا، در این باره می‌گوید: «هیچ پروتکل استانداردی برای غربالگری اختلالات خوردن پیش از تجویز آگونیست‌های گیرنده GLP-1 وجود ندارد. علاوه بر این، افرادی که این داروها را مصرف می‌کنند از نظر اثرات روانی، اجتماعی یا پزشکی ناشی از سوءتغذیه تحت نظارت قرار نمی‌گیرند.»[3]

این موضوع به ویژه در حوزه سلامت مردان اهمیت مضاعفی پیدا می‌کند. اختلالات خوردن در مردان، از جمله بی‌اشتهایی غیرمعمول یا دیسمورفیای عضلانی (تصور نقص در بدن)، اغلب کمتر از حد واقعی تشخیص داده می‌شوند. هنگامی که مردان برای کاهش وزن به کلینیک‌ها مراجعه می‌کنند، پزشکان ممکن است بدون آگاهی از این اختلالات پنهان، داروهای GLP-1 را تجویز کنند که می‌تواند به وخامت وضعیت روانی و جسمی آن‌ها منجر شود.[1][3]

علاوه بر غربالگری اولیه، متخصصان بر اهمیت نظارت مستمر تاکید کردند. ۸۴.۲ درصد از اعضای پنل موافق بودند که همه بیماران دریافت‌کننده این داروها باید در طول درمان و حتی پس از قطع آن، تحت نظر باشند. کاهش وزن بیش از حد سریع یا از دست دادن کامل نشانه‌های طبیعی گرسنگی، از جمله زنگ خطرهایی است که پزشکان باید فوراً به آن توجه کنند.[2]

با این حال، کارشناسان خاطرنشان کردند که رابطه این داروها با اختلال پرخوری (Binge Eating Disorder) متفاوت است. برخی مطالعات اولیه نشان داده‌اند که داروهای GLP-1 می‌توانند با کاهش «سروصدای غذایی» در مغز، دوره‌های پرخوری را کاهش دهند. با این وجود، متخصصان هشدار می‌دهند که کاهش دفعات پرخوری لزوماً به معنای درمان ریشه‌ای اختلال نیست و این بیماران همچنان به مداخلات روان‌درمانی نیاز دارند.[1]

در نهایت، این دستورالعمل‌های جدید از سیستم‌های بهداشتی و ارائه‌دهندگان خدمات پزشکی از راه دور می‌خواهند تا زیرساخت‌های بالینی لازم برای ارزیابی روان‌شناختی بیماران را فراهم کنند. به گفته کارشناسان، هدف نهایی در مدیریت وزن تنها کاهش عدد روی ترازو نیست، بلکه حفظ سلامت روان، تامین مواد مغذی مورد نیاز بدن و ایجاد یک رابطه پایدار و سالم با غذا در درازمدت است.[1][2][4]