علم درمان جایگزینی تستوسترون: مقایسه شواهد مربوط به ژل‌ها، تزریق‌ها و پلت‌ها

برای مردی که به تازگی با تشخیص هیپوگنادیسم بالینی مواجه شده است، سوال فوری به ندرت این است که آیا باید درمان شود، بلکه چگونه باید درمان شود. تصمیم‌گیری بین مالیدن ژل روی شانه‌ها هر روز صبح، مراجعه به کلینیک برای تزریق‌های دوره‌ای، یا کاشت پلت‌ها زیر پوست، روال روزانه شما را برای آینده قابل پیش‌بینی تعیین می‌کند. مهم‌تر از آن، این روش تعیین می‌کند که بدن شما واقعاً چگونه این هورمون را تجربه می‌کند.

درمان جایگزینی تستوسترون (TRT) یک نسخه واحد برای همه نیست. هدف هر رژیم TRT بازگرداندن تستوسترون سرم به محدوده فیزیولوژیک طبیعی است تا علائمی مانند خستگی شدید، کاهش توده عضلانی، خلق و خوی افسرده و مه مغزی را کاهش دهد. هم انجمن غدد درون‌ریز (Endocrine Society) و هم انجمن اورولوژی آمریکا (American Urological Association) تأکید می‌کنند که درمان تنها پس از تأیید کمبود توسط چندین آزمایش خون صبحگاهی، همراه با علائم بالینی واضح، باید آغاز شود.[2][3]

با این حال، بدن انسان به طور طبیعی تستوسترون را در یک ریتم شبانه‌روزی تولید می‌کند—که در اوایل صبح به اوج می‌رسد و به تدریج تا عصر کاهش می‌یابد. سیستم‌های رسانش تستوسترون خارجی (اگزوژن) تلاش می‌کنند تا این ریتم بیولوژیکی طبیعی را تقلید یا نادیده بگیرند، و بسته به مشخصات فارماکوکینتیک خود، این کار را با درجات متفاوتی از موفقیت انجام می‌دهند.[7]

ژل‌های ترانس‌درمال (پوستی) در حال حاضر رایج‌ترین نقطه شروع تجویز شده برای TRT هستند. این ژل‌های مبتنی بر الکل که روزانه روی شانه‌ها، بازوها یا شکم مالیده می‌شوند، از طریق پوست جذب شده و یک آزادسازی پایدار و مداوم هورمون را در جریان خون طی یک دوره ۲۴ ساعته فراهم می‌کنند.[4]

مزیت بیولوژیکی اصلی ژل‌ها، توانایی آن‌ها در حفظ سطوح تستوسترون سرم بسیار پایدار است، که از اوج و فرودهای هورمونی شدید مرتبط با روش‌های دیگر جلوگیری می‌کند. با این حال، بده‌بستان عملی، خطر انتقال است. بیماران باید بسیار مراقب باشند که زنان یا کودکان قبل از شستشوی کامل محل، با آن تماس نداشته باشند، زیرا قرار گرفتن در معرض ثانویه می‌تواند اثرات هورمونی ناخواسته و مضری ایجاد کند.[1][4]

تزریق‌های عضلانی، که معمولاً هر یک تا دو هفته یکبار انجام می‌شوند، قدیمی‌ترین و مقرون‌به‌صرفه‌ترین شکل TRT هستند. فرمول‌هایی مانند تستوسترون سیپیونات یا انانتات به عمق عضله سرینی یا ران تزریق می‌شوند و یک انبار (depot) ایجاد می‌کنند که هورمون به تدریج از آنجا وارد گردش خون می‌شود.[4]

واقعیت بیولوژیکی تزریق‌ها، اثر «اوج و فرود» است. ظرف چند روز پس از تزریق، سطوح تستوسترون سرم به اوج‌های فوق‌فیزیولوژیک می‌رسد—اغلب بسیار بالاتر از محدوده مرجع طبیعی—قبل از اینکه به طور پیوسته به پایین‌ترین حد زیرفیزیولوژیک درست قبل از موعد دوز بعدی بیمار کاهش یابد.[7]

این ترن هوایی فارماکوکینتیک می‌تواند به نوسانات قابل توجهی در خلق و خو، میل جنسی و انرژی برای بیمار تبدیل شود. علاوه بر این، اوج‌های اولیه شدید به طور منحصر به فردی با خطر بالاتر اریتروسیتوز (افزایش غیرطبیعی توده گلبول قرمز) مرتبط هستند که می‌تواند خون را غلیظ کند، به طور بالقوه فشار قلبی عروقی را افزایش داده و نیاز به فلبوتومی درمانی یا تنظیم دوز داشته باشد.[1][6]

پلت‌های زیرپوستی یک جایگزین «بکار و فراموش کن» برای مردانی ارائه می‌دهند که می‌خواهند از کاربردهای روزانه و تزریق‌های مکرر سوزن اجتناب کنند. در طول یک عمل جراحی جزئی در مطب، پزشک چندین پلت کوچک و بلوری تستوسترون را زیر پوست، معمولاً در ناحیه بالای باسن یا لگن، کاشت می‌کند.[5]

این پلت‌ها به آرامی طی سه تا شش ماه حل می‌شوند و یک آزادسازی بسیار ثابت و پایدار از تستوسترون را فراهم می‌کنند. این روش به طور نزدیکی پایه طبیعی بدن را تقلید می‌کند، بدون دردسر روزانه ژل‌ها یا اوج‌های فارماکوکینتیک شدید تزریق‌های عضلانی.[5]

نقطه ضعف در خود این روش نهفته است. کاشت نیاز به یک برش جراحی جزئی و بی‌حسی موضعی دارد، که خطر کمی برای عفونت یا بیرون‌زدگی پلت (extrusion) به همراه دارد، جایی که پلت راه خود را به بیرون از پوست باز می‌کند. علاوه بر این، اگر بیمار عوارض جانبی نامطلوبی را تجربه کند یا نیاز به تنظیم سریع دوز داشته باشد، پلت‌ها به راحتی قابل برداشتن نیستند؛ بیمار و پزشک باید صرفاً منتظر بمانند تا آن‌ها حل شوند.[5]

هنگام مقایسه دستورالعمل‌های انجمن اورولوژی آمریکا و انجمن غدد درون‌ریز، یک اجماع واضح پدیدار می‌شود: هیچ روش رسانشی به طور جهانی برتر نیست. انتخاب باید بسیار فردی باشد و عواملی مانند تحمل بیمار نسبت به سوزن، عادات پیروی روزانه، و عوامل خطر خاص مانند سطوح هماتوکریت پایه را در نظر بگیرد.[8][9]

در نهایت، موفقیت درمان جایگزینی تستوسترون کمتر به روش خاص بستگی دارد و بیشتر به نظارت مداوم و دقیق. آزمایش خون منظم برای پیگیری تستوسترون سرم، آنتی‌ژن اختصاصی پروستات (PSA) و هماتوکریت تضمین می‌کند که هر روشی که انتخاب می‌کنید، در درازمدت ایمن، مؤثر و به درستی تنظیم شده باقی بماند.[2][3]