گلدمن ساکس افزایش ۱۵.۸ درصدی قیمت جهانی غذا را پیش‌بینی می‌کند؛ «اِل‌نینیوی فوق‌العاده» محصولات کشاورزی را تا ۲۰۲۸ تهدید می‌کند

سیستم غذایی جهانی در حال آماده شدن برای یک شوک قیمتی تأخیری اما قابل توجه است که ناشی از یک ناهنجاری اقلیمی در حال شکل‌گیری در اقیانوس آرام است. بر اساس پیش‌بینی جدید گلدمن ساکس، قیمت جهانی کالاهای غذایی ممکن است طی دو سال آینده ۱۵.۸ درصد افزایش یابد. کاتالیزور این امر، الگوی آب و هوایی «اِل‌نینیو» است که به سرعت در حال تقویت است و دانشمندان هشدار می‌دهند که احتمال تبدیل شدن آن به یک رویداد «فوق‌العاده» (Super) بی‌سابقه در تاریخ وجود دارد. اقتصاددانان به جای افزایش فوری قیمت‌ها در فروشگاه‌های مواد غذایی، موجی کُند از تورم را پیش‌بینی می‌کنند که تا نیمه دوم سال ۲۰۲۸ به طور کامل در قفسه‌های خرده‌فروشی‌ها ظاهر نخواهد شد.[1]

این جدول زمانی طولانی، نتیجه چیزی است که اقتصاددانان کشاورزی آن را «اثر تأخیر» می‌نامند. زنجیره تأمین مواد غذایی مدرن بر اساس برنامه‌های فصلی و بسیار زمان‌بندی شده برای کاشت، رشد، برداشت و فرآوری عمل می‌کند. هنگامی که آب و هوای شدید یک چرخه رشد را امروز مختل می‌کند، کمبود ناشی از آن ماه‌ها طول می‌کشد تا از بازارهای عمده‌فروشی، شبکه‌های حمل و نقل بین‌المللی و تأسیسات فرآوری داخلی عبور کند و در نهایت بر قیمت‌های مصرف‌کننده تأثیر بگذارد. از آنجا که محصولات مختلف بر اساس تقویم‌های جهانی متفاوتی عمل می‌کنند، کمبودهای ترکیبی، پس‌لرزه‌های اقتصادی را در طول چندین سال گسترش می‌دهند.[1]

سازوکار اصلی این پیش‌بینی، تغییر شدید در دینامیک اقلیمی استوایی است. اِل‌نینیو زمانی رخ می‌دهد که تغییرات در الگوهای بادهای تجاری اجازه می‌دهد آب‌های سطحی به طور غیرمعمولی گرم در سراسر اقیانوس آرام مرکزی و شرقی گسترش یابند. اداره ملی اقیانوسی و جوی ایالات متحده (NOAA) اخیراً تأیید کرده است که شرایط گرمایش به سرعت در حال تثبیت است و احتمال ۶۳ درصدی را محاسبه کرده که دمای سطح دریا در اواخر سال جاری بیش از ۲ درجه سانتیگراد بالاتر از حد معمول باشد. برخی مدل‌ها احتمال ۸۱ درصدی وقوع یک رویداد «بسیار قوی» را پیش‌بینی می‌کنند که بین اکتبر و دسامبر به اوج خود می‌رسد و به طور بالقوه در میان قدرتمندترین رویدادها از سال ۱۹۵۰ قرار می‌گیرد.[1]

هنگامی که اقیانوس آرام تا این حد شدید گرم می‌شود، پدیده «تله‌کانکشن‌ها» (Teleconnections) را فعال می‌کند؛ پدیده‌ای که در آن یک تغییر دمای اقیانوسی واحد، گردش جوی را به اندازه‌ای تغییر می‌دهد که ناهنجاری‌های آب و هوایی همزمان را در چندین قاره ایجاد کند. به طور معمول، یک اِل‌نینیوی قوی خطر خشکسالی شدید را در جنوب آفریقا، شمال آمریکای جنوبی و آسیای جنوب شرقی افزایش می‌دهد، در حالی که همزمان باعث سیل‌های مخرب در جنوب برزیل، آرژانتین و بخش‌هایی از ایالات متحده می‌شود. برای کشاورزی جهانی، این بدان معناست که چندین منطقه اصلی تولید غلات می‌توانند به طور همزمان آب و هوای مخرب محصول را تجربه کنند، و افزونگی جغرافیایی که معمولاً عرضه جهانی غذا را تثبیت می‌کند، از بین می‌رود.[1]

اولین نشانه‌های واقعی این اختلال در حال حاضر در جنوب آسیا در حال ظهور است. هند، بزرگترین صادرکننده برنج در جهان، در حال حاضر فصل باران‌های موسمی بسیار خشک‌تر از حد معمول را تجربه می‌کند. تحلیلگران اشاره می‌کنند که برخی مناطق کشاورزی در این کشور تنها ۲۵ درصد از میانگین تاریخی بارندگی خود را دریافت کرده‌اند، در حالی که بخش‌هایی از مرکز هند سطوح بارندگی را تقریباً ۵۰ درصد حد معمول ثبت می‌کنند. این کمبود شدید آب، مستقیماً برداشت‌های آتی گندم، برنج و نیشکر را تهدید می‌کند؛ کالاهایی که اساس کالری میلیاردها نفر در سراسر جهان را تشکیل می‌دهند.[1][2]

مدل‌سازی مالی برای این رویداد اقلیمی، تصویری تلخ از زیان‌های احتمالی کشاورزی ارائه می‌دهد. شرکت «ریزیلینس» (Risilience)، یک ارائه‌دهنده تحلیل ریسک اقلیمی، تخمین می‌زند که یک سناریوی اِل‌نینیوی شدید می‌تواند منجر به کاهش ۱۴.۳ درصدی تولید کشاورزی جهانی شود. از نظر اقتصادی مطلق، این معادل تقریباً ۳۴۲ میلیارد دلار تولید از دست رفته است. از آنجا که سیستم غذایی مدرن به شدت به مجموعه‌ای متمرکز از محصولات اصلی متکی است، حتی کاهش درصدی جزئی در کل بازده جهانی می‌تواند به شوک‌های قیمتی نامتناسب بزرگی در بازار آزاد تبدیل شود.[1]

تحلیلگران بانک ایتالیایی «یونی‌کردیت» (UniCredit) هشدار داده‌اند که این پویایی، «تورم اقلیمی» (Climateflation) را قاطعانه به دستور کار اقتصادی جهانی بازمی‌گرداند. تحقیقات آن‌ها نشان می‌دهد که شوک‌های قیمتی می‌تواند در کالاهای کشاورزی اصلی بین ۱۰ تا ۵۰ درصد متغیر باشد. محصولاتی که بیشترین آسیب‌پذیری را دارند—به ویژه برنج، روغن پالم، شکر و قهوه—ممکن است شاهد افزایش ۵۰ تا ۱۰۰ درصدی یا بیشتر در قیمت‌های عمده‌فروشی باشند. روغن پالم، که یک ماده رایج در هزاران کالای بسته‌بندی شده سوپرمارکتی است، به ویژه در برابر شرایط خشکسالی پیش‌بینی شده برای آسیای جنوب شرقی آسیب‌پذیر است.[1][4]

آنچه پیش‌بینی سال‌های ۲۰۲۶ تا ۲۰۲۷ را به طور منحصر به فردی چالش‌برانگیز می‌کند، همزمانی آن با اصطکاک‌های ژئوپلیتیکی موجود است. اقتصاددانان هشدار می‌دهند که زنجیره‌های تأمین جهانی با دو شوک همزمان روبرو هستند. درگیری‌های جاری در ایران قبلاً با مختل کردن بازارهای انرژی و عرضه کود، قیمت جهانی غذا را به بالاترین سطح خود در سه سال گذشته رسانده است. هنگامی که هزینه‌های پایه بالای کشاورزی—ناشی از گازوئیل گران و کودهای مصنوعی—با کاهش بازده محصول ناشی از یک اِل‌نینیوی فوق‌العاده برخورد می‌کند، اثر ترکیبی به شدت توانایی بازار برای جذب شوک اقلیمی را محدود می‌کند.[1][2]

با وجود این پیش‌بینی‌های عمده‌فروشی نگران‌کننده، انتقال از بازارهای کالا به قفسه‌های سوپرمارکت دقیقاً یک به یک نیست. سیستم غذایی وارد نیمه دوم سال ۲۰۲۶ می‌شود در حالی که مقداری ذخایر موجود دارد، اگرچه تحلیلگران هشدار می‌دهند که حاشیه خطا بسیار کم است. اینکه این افزایش‌های شدید قیمت عمده‌فروشی در نهایت چگونه بر مصرف‌کنندگان تأثیر می‌گذارد، به شدت به استراتژی‌های کاهش، تغییرات تقاضای مصرف‌کننده و سیاست‌های کشاورزی داخلی بستگی دارد. تولیدکنندگان مواد غذایی اغلب بخشی از هزینه‌های کالا را جذب می‌کنند یا فرمولاسیون محصولات را تغییر می‌دهند قبل از اینکه بار کامل را به خریدار خرده‌فروشی منتقل کنند.[1][4]

با این وجود، انتظار می‌رود تأثیرات اقتصادی منطقه‌ای قابل توجه باشد. در اروپا، جایی که موج‌های گرمای اخیر قبلاً کشاورزی محلی را تحت فشار قرار داده است، گلدمن ساکس پیش‌بینی می‌کند که اثر دومینوی اِل‌نینیو می‌تواند قیمت خرده‌فروشی مواد غذایی را در سراسر منطقه یورو ۱.۳ درصد دیگر افزایش دهد. سه سال پیش، بانک مرکزی اروپا تخمین زده بود که یک اِل‌نینیوی شدید می‌تواند به طور موقت قیمت جهانی غذا را تا ۹ درصد افزایش دهد، با اوج‌های شدیدتر متمرکز در سویا، ذرت و برنج.[1][3][4]

چشم‌انداز یک موج تورمی دوباره، بانک‌های مرکزی در سراسر جهان را نیز نگران کرده است. درست زمانی که سیاست‌گذاران پولی شروع به مدیریت اوج‌های تورمی ناشی از دوران پس از همه‌گیری و درگیری‌ها کرده بودند، ورود یک شوک عرضه چند ساله و ناشی از اقلیم، بهبود اقتصادی را پیچیده می‌کند. اگر قیمت مواد غذایی و انرژی به دلیل اختلالات آب و هوایی به طور سرسختانه‌ای بالا بماند، بانک‌های مرکزی ممکن است مجبور شوند نرخ‌های بهره را برای مدت طولانی‌تری بالاتر از آنچه قبلاً پیش‌بینی می‌شد نگه دارند، که فشار بیشتری بر خانوارهایی که در حال حاضر هزینه‌های زندگی سرسام‌آور را مدیریت می‌کنند، وارد می‌کند.[1]

سوابق تاریخی بر شدت رویدادهای گرمایش شدید اقیانوس آرام تأکید می‌کند. چرخه‌های اِل‌نینیو در سال‌های ۱۹۸۲، ۱۹۹۷ و ۲۰۱۵ جزو قوی‌ترین‌ها در تاریخ ثبت شده بودند که هر کدام ردپای تورمی متمایزی بر بازارهای جهانی غذا بر جای گذاشتند. با نگاهی به گذشته دورتر، اِل‌نینیوی فاجعه‌بار ۱۸۷۶ تا ۱۸۷۸ خشکسالی‌های همزمان را در چین، برزیل، مصر و هند به راه انداخت و برداشت‌های جهانی را نابود کرد. در حالی که فناوری کشاورزی مدرن و شبکه‌های تجارت جهانی امروزه انعطاف‌پذیری بیشتری فراهم می‌کنند، ماهیت به هم پیوسته سیستم غذایی کنونی به این معناست که شکست‌های محلی محصولات اکنون پیامدهای مالی جهانی به همراه دارند.[1]

توجه به عدم قطعیت ذاتی در این مدل‌های اقتصادی بلندمدت مهم است. در حالی که توسعه هواشناسی اِل‌نینیو بسیار محتمل است، پیش‌بینی دقیق توزیع جغرافیایی بارندگی و خشکسالی همچنان دشوار است. برخی مناطق کشاورزی ممکن است در واقع از الگوهای آب و هوایی تغییر یافته بهره‌مند شوند و دمای ملایم‌تر یا بارندگی بیشتری را تجربه کنند که بازده محلی را افزایش می‌دهد. با این حال، اجماع کلی در میان اقتصاددانان کشاورزی این است که تأثیر خالص جهانی یک اِل‌نینیوی «فوق‌العاده» برای کل تولید کالری به وضوح منفی است.[1][4]

در نهایت، پیش‌بینی گلدمن ساکس به عنوان یک سیستم هشدار اولیه حیاتی برای زنجیره‌های تأمین جهانی عمل می‌کند. با شناسایی اثر تأخیر ۲۰۲۸ در حال حاضر، تولیدکنندگان مواد غذایی، معامله‌گران کالا و دولت‌های ملی فرصتی دارند تا استراتژی‌های تدارکات خود را تنظیم کنند. متنوع‌سازی مناطق تأمین، تنظیم یارانه‌های محصولات کشاورزی و بهینه‌سازی ذخایر موجودی طی ۱۸ ماه آینده، گام‌های اساسی برای کاهش بدترین تأثیرات موج آتی تورم اقلیمی خواهد بود.[1][4]