داده‌های بانک جهانی: هوش مصنوعی می‌تواند مسیر توسعه را از یک قرن به یک دهه کاهش دهد، اما تنها با اقدام فوری دولت‌ها

بانک جهانی حکم قاطعی در مورد آینده توسعه جهانی صادر کرده است: هوش مصنوعی می‌تواند به اقتصادهای نوظهور اجازه دهد تا پیشرفت یک قرن را در یک دهه به دست آورند. بر اساس «گزارش توسعه جهانی ۲۰۲۶» که به تازگی منتشر شده، این فناوری یک راه نجات نادر برای کشورهای با درآمد کم و متوسط است که در حال حاضر در ضعیف‌ترین دوره رشد خود در سی سال گذشته گرفتار شده‌اند. با پذیرش و انطباق ابزارهای هوش مصنوعی کم‌هزینه، این کشورها می‌توانند به سرعت دسترسی به خدمات بهداشتی، آموزشی و تخصص کشاورزی را گسترش دهند و از گلوگاه‌های سنتی که در طول تاریخ مانع پیشرفت اقتصادی شده‌اند، عبور کنند.[1][2]

سازوکار این اثر جهشی متکی بر چیزی است که کارشناسان آن را «هوش مصنوعی کوچک» (Small AI) می‌نامند، نه پیگیری مدل‌های عظیم و تریلیون دلاری پیشرو. بانک جهانی تأکید می‌کند که کشورهای در حال توسعه نیازی به ساخت مراکز داده پرمصرف یا آموزش مدل‌های زبان بزرگ سفارشی از ابتدا ندارند. در عوض، استراتژی بر استفاده از برنامه‌های کاربردی هوش مصنوعی موجود و مقرون‌به‌صرفه و تطبیق آن‌ها با زبان‌های محلی و نیازهای منطقه‌ای خاص متمرکز است. این رویکرد به یک کارمند بهداشت روستایی اجازه می‌دهد تا تشخیص‌ها را سرعت بخشد، به یک معلم کمک می‌کند تا طرح‌های درسی سفارشی تولید کند، یا به یک کشاورز خرده‌پا امکان می‌دهد از طریق دستگاه‌های تلفن همراه ساده، مشاوره آب و هوایی و محصولی فوق محلی دریافت کند.[1]

داده‌های این گزارش مستقیماً روایت غالب مبنی بر اینکه هوش مصنوعی باعث یک آخرالزمان شغلی جهانی، به ویژه در کشورهای فقیرتر با شبکه‌های ایمنی اجتماعی ضعیف‌تر خواهد شد، را به چالش می‌کشد. بانک جهانی محاسبه می‌کند که تنها ۴٫۵ درصد از مشاغل موجود در کشورهای با درآمد کم و متوسط در معرض خطر بالای خودکارسازی (اتوماسیون) توسط هوش مصنوعی مولد قرار دارند. این رقم تقریباً سه برابر کمتر از ۱۴٫۲ درصد خطر اتوماسیون است که کارگران در اقتصادهای با درآمد بالا با آن مواجه هستند. ساختار اساسی اقتصادهای در حال توسعه – که بیشتر به کار دستی و وظایف فیزیکی متکی هستند تا جریان‌های کاری شناختی که هوش مصنوعی در حال حاضر در آن‌ها برتری دارد – یک حائل طبیعی در برابر جابجایی فوری نیروی کار فراهم می‌کند.[1][3]

در حالی که خطر اتوماسیون نسبتاً پایین باقی می‌ماند، پتانسیل افزایش (تقویت) اقتصادی بسیار زیاد است. داده‌ها نشان می‌دهند که ۱۶٫۲ درصد از مشاغل در اقتصادهای در حال توسعه می‌توانند شاهد افزایش بهره‌وری معناداری از طریق ادغام هوش مصنوعی باشند، که تقریباً با پتانسیل تقویت ۱۸٫۷ درصدی پیش‌بینی شده برای اقتصادهای پیشرفته برابری می‌کند. بانک جهانی استدلال می‌کند که بزرگترین وعده هوش مصنوعی در جنوب جهانی در تقویت کارهایی است که کارگران می‌توانند انجام دهند، نه جایگزینی آن‌ها. هوش مصنوعی با ایفای نقش یک کمک‌خلبان دیجیتال، می‌تواند به رفع کمبودهای شدید متخصصان آموزش‌دیده در بخش‌های حیاتی مانند پزشکی، مهندسی و حقوق کمک کند.[1]

با این حال، این بسته شواهد خوش‌بینانه با یک شرط صریح و شفاف همراه است: این فرصت کاملاً به اقدام سریع و قاطع دولت‌ها بستگی دارد. بانک جهانی به صراحت توضیح می‌دهد که شواهد مزایای هوش مصنوعی در کجا متوقف می‌شود. بدون برق قابل اعتماد، اینترنت پهن‌باند و مهارت‌های دیجیتال اساسی، ابزارهای هوش مصنوعی به سادگی نمی‌توانند در مقیاس وسیع عمل کنند. به عنوان مثال، در آفریقای زیر صحرا، تقریباً یک سوم مدارس روستایی هنوز فاقد برق اولیه هستند. اگر این زیرساخت‌های آنالوگ ساخته نشوند، همان فناوری که وعده بسته شدن شکاف ثروت جهانی را می‌دهد، در عوض آن را به شدت گسترش خواهد داد.[1][2]

برای جلوگیری از این نابرابری فزاینده، این گزارش یک استراتژی مرحله‌ای «پذیرش، انطباق و پیشرفت» را برای بازارهای نوظهور ترسیم می‌کند. از دولت‌ها خواسته می‌شود که از قدرت خرید خود برای آزمایش و مقیاس‌دهی طرح‌های آزمایشی موفق هوش مصنوعی در خدمات عمومی استفاده کنند و اطمینان حاصل نمایند که این ابزارها واقعاً برای جمعیت آن‌ها مفید هستند. علاوه بر این، سیاست‌گذاران باید چارچوب‌های سختگیرانه‌ای برای نظارت بر کاربردهای هوش مصنوعی ایجاد کنند تا مطمئن شوند که آن‌ها تعصبات را نهادینه نمی‌کنند، حریم خصوصی داده‌ها را از بین نمی‌برند یا سرکوب سیاسی را ممکن نمی‌سازند. بانک جهانی هشدار می‌دهد که در حالی که پتانسیل یک قرن پیشرفت واقعی است، پنجره زمانی برای ایجاد زیرساخت‌های لازم محدود است.[1]

مخاطرات اقتصاد کلان این گذار تکنولوژیک به طور تاریخی بالاست. همانطور که ایندرمیت گیل (Indermit Gill)، اقتصاددان ارشد بانک جهانی، اشاره کرد، اقتصادهای در حال توسعه اولین انقلاب صنعتی را از دست دادند و دو قرن بعدی را بهای آن را پرداختند. با در نظر گرفتن هوش مصنوعی به عنوان یک فناوری عمومی بنیادی، مشابه برق یا اینترنت، و سرمایه‌گذاری سنگین در زیرساخت‌های مورد نیاز برای پشتیبانی از آن، بازارهای نوظهور یک مسیر ملموس و مبتنی بر داده برای بازنویسی آینده اقتصادی خود دارند.[1]

در نهایت، ارزیابی بانک جهانی هوش مصنوعی را از یک تهدید قریب‌الوقوع به یک ابزار حیاتی برای عدالت جهانی تبدیل می‌کند. داده‌ها نشان می‌دهند که اگر دولت‌ها بتوانند با موفقیت چالش‌های زیرساختی فوری را پشت سر بگذارند و اعتماد عمومی را تقویت کنند، هوش مصنوعی می‌تواند بالاترین نرخ رشد هزاره را برای اقتصادهای در حال توسعه به ارمغان بیاورد و مسیر زندگی میلیاردها نفر را قبل از پایان دهه ۲۰۲۰ تغییر دهد.[1][2]