اثربخشی پایدار یک دوز سیلوسایبین در درمان افسردگی مقاوم: نتایج ۵۲ هفته‌ای فاز سوم کارآزمایی

در تاریخ ۹ سپتامبر ۲۰۲۶، پژوهشگران بالینی و مدیران شرکت کامپس پث‌ویز (Compass Pathways) قفل داده‌های نهایی مربوط به تمدید ۵۲ هفته‌ای کارآزمایی COMP005 را باز کردند. این داده‌ها نشان داد که فرمولاسیون مصنوعی سیلوسایبین توانسته است تسکین پایداری برای افسردگی مقاوم به درمان ایجاد کند. نتایج اولیه از بخش C این مطالعه فاز سوم نشان داد شرکت‌کنندگانی که دوز ۲۵ میلی‌گرمی از این درمان تحقیقاتی (معروف به COMP360) را دریافت کرده بودند، کاهش چشمگیر علائم افسردگی خود را برای یک سال کامل حفظ کردند. برای بیمارانی که از نظر تاریخی تمام گزینه‌های دارویی استاندارد را امتحان کرده و نتیجه‌ای نگرفته‌اند، این داده‌ها نقطه عطف مهمی در انتقال پزشکی سایکدلیک از فاز تحقیقات تجربی به جریان اصلی روان‌پزشکی محسوب می‌شود.[4][5]

کارآزمایی COMP005 در ابتدا با ثبت‌نام ۲۵۸ شرکت‌کننده در سراسر ایالات متحده آغاز شد؛ افرادی که همگی حداقل به دو درمان ضد افسردگی قبلی پاسخ نداده بودند. این مطالعه در سه مرحله ساختار یافته بود: یک فاز حاد دوسوکور تا هفته ششم، یک فاز نگهدارنده دوسوکور تا هفته ۲۶، و یک فاز تمدیدشده با برچسب باز (بخش C) که بیماران را تا هفته ۵۲ پیگیری می‌کرد. حدود ۷۰ درصد از گروه اولیه تصمیم گرفتند وارد دوره نهایی شوند و به این ترتیب، یکی از طولانی‌ترین مجموعه داده‌های پیوسته در مورد سیلوسایبین تراپی تا به امروز در اختیار پژوهشگران قرار گرفت.[3][5]

بارزترین اثرات در میان شرکت‌کنندگانی مشاهده شد که از ابتدا به‌طور تصادفی در گروه درمان ۲۵ میلی‌گرمی قرار گرفته بودند و در طول دوره تمدیدشده نیز یک دوز اضافی دریافت کردند. در این گروه، میانگین کاهش در «مقیاس ارزیابی افسردگی مونتگومری-آسبرگ» (MADRS) در پایان هفته ۵۲ به ۱۳ امتیاز نسبت به خط پایه رسید. این افت پایدار نشان می‌دهد که تجویز دوم می‌تواند برای بیمارانی که پس از جلسه اول تنها به یک پاسخ نسبی دست یافته‌اند، اثربخشی بالینی را عمیق‌تر و طولانی‌تر کند.[4][5]

نتایج گروه کنترل نیز به همان اندازه قابل‌توجه بود. شرکت‌کنندگانی که در مراحل دوسوکور در گروه دارونما قرار داشتند، اما در بخش C اولین دوز ۲۵ میلی‌گرمی COMP360 خود را دریافت کردند، به‌طور میانگین کاهش ۱۰ امتیازی را در نمرات MADRS خود تجربه کردند. این شروع سریع در تسکین علائم، مشابه اثربخشی حادی است که در مراحل اولیه کارآزمایی دیده شد و مکانیسم اثر اصلی دارو را در صورت ترکیب با حمایت‌های روان‌شناختی تایید می‌کند.[3][5]

در میان تمام شرکت‌کنندگانی که دوز ۲۵ میلی‌گرمی را در بخش C دریافت کردند، نرخ پاسخ بالینی در شش هفته پس از مصرف، بین ۴۰ تا ۴۵ درصد متغیر بود. علاوه بر این، حدود ۳۰ درصد از این بیماران به بهبودی کامل بالینی دست یافتند؛ آماری که برای یک جمعیت مبتلا به بیماری مزمن و مقاوم به درمان، دستاوردی بسیار چشمگیر است. کبیر نات (Kabir Nath)، مدیرعامل کامپس پث‌ویز در این باره گفت: «COMP360 اکنون نشان داده است که تنها با چند دوز می‌تواند اثربخشی سریع، قابل‌توجه و پایداری را تا یک سال به همراه داشته باشد.»[4]

مشخصات ایمنی این سیلوسایبین مصنوعی در طول دوره مشاهدات ۵۲ هفته‌ای پایدار ماند. پژوهشگران هیچ سیگنال ایمنی جدیدی را در طول بخش C گزارش نکردند و مشخصات عوارض جانبی با مراحل دوسوکور قبلی همخوانی داشت. بیشتر عوارض جانبی ناشی از درمان، مانند سردرد، حالت تهوع و اضطراب گذرا، در همان روز مصرف دارو رخ دادند و به سرعت بدون نیاز به مداخله پزشکی برطرف شدند.[4][5]

ماندگاری این پاسخ درمانی، یکی از نگرانی‌های تاریخی و اصلی در مورد درمان‌های مبتنی بر سایکدلیک را برطرف می‌کند: اینکه آیا اثرات عمیق و حاد دارو به سرعت در طول زمان محو می‌شوند یا خیر. دکتر گای گودوین (Guy Goodwin)، مدیر ارشد پزشکی کامپس پث‌ویز خاطرنشان کرد: «این نتایج ۵۲ هفته‌ای نشان می‌دهد که COMP360 در صورت تایید، پتانسیل این را دارد که واقعاً زندگی بیماران مبتلا به افسردگی مقاوم به درمان را متحول کند.» او تاکید کرد که حفظ چنین اثربخشی بالایی در یک دوره یک‌ساله، در میان این گروه از بیماران مزمن بسیار نادر است.[4]

برنامه گسترده‌تر فاز سوم بالینی برای COMP360 شامل یک کارآزمایی دوم و بزرگ‌تر به نام COMP006 نیز می‌شود که در حال حاضر روی ۵۸۱ شرکت‌کننده در آمریکای شمالی و اروپا در حال انجام است. این مطالعه در حال مقایسه اثربخشی دو دوز ثابت ۲۵ میلی‌گرمی با فاصله سه هفته، در برابر دوزهای پایین‌تر ۱۰ میلی‌گرمی و ۱ میلی‌گرمی است. تولید موازی این داده‌ها با هدف پاسخگویی به سوالات باقی‌مانده در مورد فواصل بهینه دوزها و مزیت نسبی تجویز یک‌باره در برابر تجویز مکرر طراحی شده است.[1][5]

اکنون با در دست داشتن داده‌های ۵۲ هفته‌ای، مسیر قانونی برای تایید COMP360 در حال تسریع است. شرکت کامپس پث‌ویز روند ارائه درخواست داروی جدید (NDA) به سازمان غذا و داروی آمریکا را آغاز کرده است و انتظار دارد آن را در سه‌ماهه چهارم سال ۲۰۲۶ به پایان برساند. در صورت تایید FDA، این شرکت پیش‌بینی می‌کند که عرضه تجاری دارو در نیمه اول سال ۲۰۲۷ آغاز شود؛ اتفاقی که می‌تواند استاندارد جدیدی در مراقبت‌های روان‌پزشکی ایجاد کند که به جای مصرف روزانه داروهای خوراکی، بر دوزهای مقطعی در کلینیک متکی است.[4][5]

با این حال، ادغام سیلوسایبین در سیستم‌های عمومی مراقبت از سلامت روان همچنان به برنامه‌ریزی‌های لجستیکی قابل‌توجهی نیاز دارد. این مدل درمانی نیازمند زیرساخت‌های بالینی تخصصی است، از جمله درمانگران آموزش‌دیده‌ای که بتوانند حمایت‌های روان‌شناختی لازم را قبل، حین و بعد از جلسه مصرف دارو ارائه دهند. در شرایطی که جامعه پزشکی منتظر تصمیم نهایی FDA است، ارائه‌دهندگان خدمات بهداشتی و نهادهای نظارتی از همین حالا در حال طراحی چارچوب‌های بالینی مورد نیاز برای ارائه ایمن و گسترده این کلاس درمانی نوین هستند.[1][2]