علم ارتباط شیرینی و تصمیم‌گیری: چرا علاقه به قند با رفتارهای تکانشی مرتبط است؟

اگر همیشه در برابر یک تکه کیک شکلاتی تسلیم می‌شوید یا ترجیح می‌دهید پاداش‌های کوچک را فوراً دریافت کنید تا اینکه برای یک پاداش بزرگ‌تر صبر کنید، احتمالاً بارها خود را به «ضعف اراده» متهم کرده‌اید. جامعه معمولاً این رفتارها را به عنوان ناتوانی در کنترل نفس قضاوت می‌کند. اما چه می‌شود اگر این انتخاب‌های به ظاهر تکانشی، در واقع یک استراتژی دفاعی بسیار محتاطانه از سوی مغز شما باشند؟[3]

یک پژوهش جدید و ساختارشکن که توسط محققان دانشگاه HSE انجام شده و در نشریه «Frontiers in Psychology» به چاپ رسیده است، نشان می‌دهد که علاقه شدید به طعم‌های شیرین می‌تواند دریچه‌ای برای درک نحوه تصمیم‌گیری ما باشد. این مطالعه ارتباط مستقیمی بین ترجیح دادن شیرینی و رفتارهای تکانشی پیدا کرده است، اما دلیل این ارتباط کاملاً برخلاف تصورات پیشین است.[1][2]

در این آزمایش، محققان ۱۴۹ جوان را با استفاده از یک تست استاندارد چشایی مورد بررسی قرار دادند. به شرکت‌کنندگان محلول‌های آب و شکر با غلظت‌های مختلف داده شد تا میزان علاقه خود را ثبت کنند. کسانی که بالاترین غلظت شکر را ترجیح دادند، در گروه «علاقه‌مندان به شیرینی» دسته‌بندی شدند. سپس، همه شرکت‌کنندگان در یک سری آزمون‌های تصمیم‌گیری اقتصادی و ارزیابی ریسک شرکت کردند.[2]

نتایج اولیه دقیقاً همان چیزی بود که انتظار می‌رفت: علاقه‌مندان به شیرینی در آزمون‌های تصمیم‌گیری، تمایل بسیار بیشتری به انتخاب یک پاداش کوچک اما فوری در برابر یک پاداش بزرگ‌تر اما با تأخیر داشتند. در نگاه اول، این رفتار به عنوان «تکانشگری» و ناتوانی در به تعویق انداختن لذت تفسیر می‌شود؛ همان برچسبی که معمولاً به افراد عاشق شیرینی زده می‌شود.[1][2]

اما محققان یک متغیر دیگر را وارد آزمایش کردند که همه چیز را تغییر داد. زمانی که به شرکت‌کنندگان دو گزینه داده شد که هر دو دارای تأخیر زمانی بودند (مثلاً یک پاداش کوچک در یک هفته دیگر یا یک پاداش بزرگ‌تر در دو هفته دیگر)، علاقه‌مندان به شیرینی رفتار کاملاً متفاوتی نشان دادند. آن‌ها این بار حاضر شدند برای پاداش بزرگ‌تر صبر کنند.[2]

این تغییر رفتار یک پیام واضح داشت: مشکل آن‌ها «صبر کردن» نبود. آنا داویدوویچ، نویسنده ارشد این مطالعه، توضیح می‌دهد که انتخاب پاداش فوری به دلیل بی‌صبری نیست، بلکه ناشی از تمایل شدید به اجتناب از «عدم قطعیت» است. پاداش‌های آینده همیشه با درصدی از ریسک همراه هستند (شاید هرگز محقق نشوند)، و علاقه‌مندان به شیرینی به شدت از این عدم قطعیت بیزارند.[1][2]

ریشه این رفتار در سیستم اپیوئیدی مغز نهفته است. این سیستم شیمیایی نه تنها مسئول پردازش لذت و پاداش است، بلکه نقش مهمی در ارزیابی تهدیدها و عدم قطعیت‌ها دارد. گیرنده‌های اپیوئیدی در مناطقی از مغز مانند آمیگدال و قشر اینسولار که وظیفه پردازش ترس و ریسک را بر عهده دارند، بسیار متراکم هستند.[2]

محققان بر این باورند که سیستم اپیوئیدی در افراد علاقه‌مند به شیرینی، حساسیت بالاتری دارد. این یعنی همان‌طور که آن‌ها لذت یک پاداش (مانند طعم شیرین) را با شدت بیشتری احساس می‌کنند، درد ناشی از یک ضرر احتمالی یا اضطرابِ عدم قطعیت را نیز بسیار عمیق‌تر تجربه می‌کنند. بنابراین، آن‌ها پاداش نقد را می‌چسبند تا از اضطرابِ نسیه فرار کنند.[2][3]

این یافته‌ها پیامدهای عملی و آرام‌بخشی برای زندگی روزمره دارند. اگر شما هم جزو کسانی هستید که تصمیمات «عجولانه» می‌گیرید، شاید وقت آن رسیده که برچسب ضعف اراده را از خود بردارید. شما در واقع در حال مدیریت ریسک هستید. درک این موضوع می‌تواند به ما کمک کند تا به جای سرزنش خود، محیط تصمیم‌گیری‌مان را با آگاهی بیشتری تغییر دهیم.[3]

برای غلبه بر این نوع تکانشگری، راهکار این نیست که به خودتان فشار بیاورید تا بیشتر صبر کنید. در عوض، باید سعی کنید عدم قطعیت را در پاداش‌های آینده کاهش دهید. اگر در حال پس‌انداز برای آینده هستید یا رژیم غذایی خاصی را دنبال می‌کنید، ایجاد تضمین‌های کوچک و ملموس در مسیر، می‌تواند به مغز ریسک‌گریز شما آرامش دهد و تصمیم‌گیری‌های بلندمدت را برایتان آسان‌تر کند.[3]