جایگزینی سیاستمداران با شهروندان تصادفی: قرعه‌کشی سیاسی چگونه کار می‌کند

دولت‌های محلی برای حل مسائل دوقطبی، به‌طور فزاینده‌ای سیاستمداران منتخب را دور می‌زنند و از «قرعه‌کشی سیاسی» (Sortition) استفاده می‌کنند؛ یک روش باستانی که در آن شهروندان عادی با قرعه‌کشی برای تشکیل شوراهای سیاست‌گذاری الزام‌آور انتخاب می‌شوند. از پاریس تا شرق بلژیک، این نهادهای تصادفی در حال به دست گرفتن تصمیماتی مانند سیاست‌های اقلیمی، برنامه‌ریزی شهری و بی‌خانمانی هستند که شوراهای منتخب آن‌ها را از نظر سیاسی بیش از حد پرهزینه می‌دانند.[2][3]

سازوکار این روش ساده اما رادیکال است. شهرداری به‌جای برگزاری انتخابات، از یک قرعه‌کشی مدنی برای انتخاب نمونه‌ای کوچک و معرف از جمعیت خود استفاده می‌کند که بر اساس سن، جنسیت، درآمد و جغرافیا طبقه‌بندی شده‌اند. این شهروندان برای زمان خود دستمزد می‌گیرند، گرد هم می‌آیند تا نظرات کارشناسان را بشنوند و وظیفه دارند تا رسیدن به یک توصیه اجماعی یا پیش‌نویس یک لایحه، با یکدیگر مشورت کنند.[5]

سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD) از سال ۲۰۱۰ یک «موج مشورتی» شامل بیش از ۷۰۰ شورای مشابه را در سراسر جهان ردیابی کرده است. محیط زیست با اختصاص ۱۷ درصد از کل شوراها به خود، محبوب‌ترین موضوع است؛ چرا که دولت‌های محلی به‌دنبال راه‌هایی برای مدیریت بده‌بستان‌های اقدامات اقلیمی بدون ایجاد واکنش‌های منفی انتخاباتی هستند.[4]

پیشرفته‌ترین اجرای این طرح، «مدل اوست‌بلژین» (Ostbelgien Model) در شرق بلژیک است که در سال ۲۰۱۹ راه‌اندازی شد. این منطقه آلمانی‌زبان با ۷۰ هزار نفر جمعیت، یک شورای شهروندی دائمی ۲۴ نفره با دوره ۱۸ ماهه تأسیس کرد. این شورا دستور کار قانون‌گذاری را تعیین می‌کند و شوراهای شهروندی مجزای ۲۵ تا ۵۰ نفره را برای مشورت درباره موضوعات خاص در طول چند روز تشکیل می‌دهد.[3]

شرکت‌کنندگان در اوست‌بلژین برای هر جلسه بین ۵۰ تا ۹۵ یورو دریافت می‌کنند. این مدل با گرفتن قدرت تعیین دستور کار از گروه‌های ذی‌نفع و چرخه‌های انتخاباتی کوتاه‌مدت، به مسائل واقعی و دغدغه‌های عمومی اجازه می‌دهد تا از نمایش‌های سیاسی عبور کنند. لیزا شولتزن (Liesa Scholzen)، سیاستمدار پارلمان اوست‌بلژین، در سال ۲۰۲۳ هنگام سخنرانی برای بازدیدکنندگان به این تغییر در حکمرانی اشاره کرد: «من فقط یک سیاستمدار پاره‌وقت هستم. و البته یک شهروند هم هستم!»[2][3]

پاریس نیز در اکتبر ۲۰۲۱ همین مسیر را دنبال کرد و «مجمع شهروندان پاریس» (Assemblée Citoyenne de Paris) را به‌عنوان یک نهاد دائمی در سطح شهر تأسیس کرد. صد نفر از ساکنان که به‌طور تصادفی از میان ۱.۳۵ میلیون رأی‌دهنده ثبت‌نام‌شده انتخاب شده‌اند، یک دوره یک‌ساله را می‌گذرانند. به آن‌ها حقوق گسترده‌ای داده شده است؛ از جمله قدرت ارائه مستقیم پیشنهادهای رسمی به شورای پاریس (Conseil de Paris) و تعیین موضوع برای بودجه مشارکتی سالانه ۱۰۰ میلیون یورویی شهر.[1]

در ژوئیه ۲۰۲۴، شورای شهر پاریس با تصویب یک قانون مهم که کاملاً توسط این مجمع دائمی شهروندان نوشته شده بود، تاریخ‌ساز شد. این لایحه شامل ۲۰ اقدام ملموس برای مبارزه با بی‌خانمانی بود؛ مانند تأمین بودجه اسکان برای ۴۵۰۰ نفر و ایجاد یک تیم مددکاری اجتماعی سیار. الیاس بلون (Elias Belon)، دبیرکل مجمع شهروندان پاریس، این پویایی را چنین توضیح داد: «سیاستمداران به‌شدت تحت تأثیر توانمندی شهروندان قرار گرفتند.»[1]

جذابیت قرعه‌کشی سیاسی در توانایی آن برای شکستن بن‌بست‌های قانونی نهفته است. سیاستمداران منتخب اغلب درگیر نگاه کوتاه‌مدت مرتبط با چرخه انتخاباتی بعدی هستند که آن‌ها را در اعمال بده‌بستان‌های ضروری اما نامحبوب مردد می‌کند. شهروندان انتخاب‌شده به‌صورت تصادفی، که نیازی به نگرانی درباره انتخاب مجدد یا حامیان مالی کمپین ندارند، همواره راه‌حل‌های سیاستی بلندپروازانه‌تر و بلندمدت‌تری ارائه می‌دهند.[2][4]

با این حال، گذار به قرعه‌کشی سیاسی نیازمند آن است که مقامات منتخب با میل خود قدرت را واگذار کنند. ماگالی پلووی (Magali Plovie)، رئیس پارلمان فرانسوی‌زبان بروکسل، در سال ۲۰۲۳ به این تنش اذعان کرد: «در واقع، ما از شوراهای شهروندی استقبال می‌کنیم. می‌دانیم که باید کارها را متفاوت انجام دهیم. سیاستمداران در نگاه کوتاه‌مدت مرتبط با انتخابات گرفتار شده‌اند، اما ما به تصمیمات بلندمدت نیاز داریم.» موفقیت این مدل‌ها کاملاً به اراده سیاسی قوه مجریه برای اجرای واقعی توصیه‌های شهروندان بستگی دارد.[3]