داروی آزمایشی داراکسونراسیب تومورهای ۳۰ درصد از بیماران مبتلا به سرطان ریه پیشرفته را کوچک کرد

متخصصان انکولوژی دقیق در ۱۵ سال گذشته همواره استدلال کرده‌اند که آینده درمان سرطان در گرو داروهای بسیار اختصاصی و با طیف اثر محدود است؛ داروهایی که تنها یک جهش ژنتیکی خاص را هدف قرار می‌دهند تا به بافت‌های سالم آسیبی نرسد. در مقابل، زیست‌شناسان تکاملی و گروه رو به رشدی از پژوهشگران سرطان معتقدند که تومورها بسیار سازگارتر از آن هستند که بتوان با حملات نقطه‌زن آن‌ها را از بین برد؛ آن‌ها می‌گویند از آنجا که سرطان‌ها به سرعت در برابر داروهای محدود جهش می‌یابند، تنها مهارکننده‌های وسیع‌الطیفی که کل خانواده پروتئین‌ها را مسدود می‌کنند، می‌توانند از عود اجتناب‌ناپذیر بیماری جلوگیری کنند.[6]

این اختلاف نظر فلسفی اکنون در حال آزمایش روی بیماران انسانی است. در ۲ سپتامبر ۲۰۲۶، پژوهشگران مرکز سرطان مموریال اسلون کترینگ (Memorial Sloan Kettering) و مرکز سرطان ام‌دی اندرسون دانشگاه تگزاس (UT MD Anderson)، داده‌های اولیه کارآزمایی داراکسونراسیب (daraxonrasib) را منتشر کردند؛ یک مهارکننده آزمایشی «pan-KRAS» که برای مسدود کردن همزمان چندین جهش از پروتئین بدنام RAS طراحی شده است.[1][2]

این نتایج که در مجلات AACR منتشر و به جامعه پزشکی ارائه شد، نشان داد که این دارو تومورها را در ۳۰ درصد از بیماران مبتلا به سرطان ریه سلول غیرکوچک (NSCLC) متاستاتیک که پیش‌تر تحت درمان‌های سنگین قرار گرفته بودند، کوچک کرده است. سرطان ریه با حدود ۱٫۸ میلیون مرگ در سال در سراسر جهان، همچنان عامل اصلی مرگ‌ومیر ناشی از سرطان است و بیماران حاضر در این کارآزمایی، پیش از این تمام گزینه‌های شیمی‌درمانی استاندارد و درمان‌های هدفمند را امتحان کرده و به بن‌بست رسیده بودند.[4]

از نظر تاریخی، پروتئین KRAS به دلیل سطح صاف و نداشتن حفره‌های اتصال مشخص برای داروها، «غیرقابل درمان با دارو» محسوب می‌شد. اگرچه پیشرفت‌های سال ۲۰۲۱ به تولید داروهایی مانند سوتوراسیب (sotorasib) منجر شد که با موفقیت یک جهش خاص (KRAS G12C) را هدف قرار می‌دهند - جهشی که عامل حدود ۱۳ درصد از موارد NSCLC است - اما تومورها اغلب با تغییر به یک جهش KRAS دیگر، در برابر آن مقاومت نشان می‌دهند. داراکسونراسیب تلاش می‌کند با مهار کل خانواده پروتئین‌های RAS، این راه فرار را مسدود کند.[3][6]

برای بیمارانی که این نتایج را می‌خوانند، نرخ پاسخ ۳۰ درصدی نیاز به تفسیر واقع‌بینانه‌ای دارد. این عدد به این معناست که اندازه تومور در نزدیک به یک‌سوم از شرکت‌کنندگان به طور قابل‌توجهی کاهش یافته است، که این یک نشانه بالینی بسیار مهم در مراحل پیشرفته بیماری است. با این حال، این موضوع همچنین نشان می‌دهد که تومور در ۷۰ درصد از بیماران کوچک نشده است؛ واقعیتی که به ما یادآوری می‌کند مهار pan-KRAS یک درمان قطعی و همگانی برای همه نیست.[5]

هرچه مکانیسم اثر دارو گسترده‌تر باشد، خطر آسیب‌های جانبی نیز بیشتر می‌شود. مسدود کردن تمام پروتئین‌های RAS می‌تواند در عملکردهای سلولی سالم اختلال ایجاد کند و نگرانی‌هایی را در مورد سمیت دارو به همراه داشته باشد. داده‌های کارآزمایی نشان‌دهنده یک «سیگنال امیدوارکننده» در مورد ایمنی دارو در گروه‌های اولیه دریافت‌کننده دوز است، اما با ورود دارو به کارآزمایی‌های بزرگ‌تر فاز ۲ و ۳، عوارض جانبی بلندمدت همچنان یک پرسش اساسی و مهم باقی می‌ماند.[5][6]

اگرچه در گزارش‌های اولیه منتشر شده از سوی مموریال اسلون کترینگ و ام‌دی اندرسون نقل‌قول مستقیمی از پژوهشگران ارشد ارائه نشده است، اما چارچوب سازمانی این گزارش‌ها بر «فعالیت ضدتوموری اولیه» به عنوان اثباتی بر کارایی رویکرد pan-KRAS تاکید دارد. این دارو در ابتدا با در نظر گرفتن سرطان لوزالمعده ساخته شد - جایی که جهش‌های KRAS در بیش از ۹۰ درصد تومورها وجود دارد - و اثربخشی آن در سرطان ریه، گسترش قابل‌توجهی در کاربردهای بالقوه این دارو محسوب می‌شود.[1][2][3]

نقطه عطف قابل‌بررسی بعدی، انتشار داده‌های بقای بدون پیشرفت بیماری (PFS) در کنفرانس‌های انکولوژی پیش رو در اواخر سال ۲۰۲۶ یا اوایل ۲۰۲۷ خواهد بود. این ارقام نه تنها نشان می‌دهند که چه تعداد تومور کوچک شده‌اند، بلکه مشخص می‌کنند این کوچک شدن تا پیش از سازگاری مجدد سرطان چقدر دوام داشته است. تا زمانی که این معیارهای ماندگاری منتشر نشوند، داراکسونراسیب به جای یک واقعیت بالینی در دسترس، همچنان یک ابزار آزمایشی امیدوارکننده باقی می‌ماند.[6]