سازمان جهانی هواشناسی هشدار می‌دهد: «اِل‌نینیوی فوق‌العاده» در حال شکل‌گیری، ۴۹ میلیون نفر را در معرض ناامنی غذایی شدید قرار می‌دهد

یک الگوی اقلیمی که به سرعت در اقیانوس آرام در حال تشدید است، تهدیدی جدی برای ایجاد اختلال در عرضه جهانی غذا و سوق دادن میلیون‌ها نفر از جمعیت آسیب‌پذیر به سمت بحران است. سازمان جهانی هواشناسی (WMO) و برنامه جهانی غذای سازمان ملل (WFP) هشدارهای شدیدی صادر کرده‌اند مبنی بر اینکه پدیده اِل‌نینیوی در حال شکل‌گیری می‌تواند به قوی‌ترین نمونه ثبت‌شده تبدیل شود و به طور بالقوه تا پایان سال آینده ۴۹ میلیون نفر دیگر را به ناامنی غذایی شدید بکشاند. همگرایی گرمایش طبیعی اقیانوس و تغییرات اقلیمی زمینه‌ای، سناریویی را ایجاد کرده است که کارشناسان پیش‌بینی می‌کنند می‌تواند عملکرد محصولات کشاورزی را در چندین قاره به شدت کاهش دهد. با ادامه افزایش دمای سطح دریاها فراتر از میانگین‌های تاریخی، فرصت برای اقدامات بشردوستانه پیشگیرانه به سرعت در حال از دست رفتن است.[1][5]

آخرین تحلیل برنامه جهانی غذا نشان می‌دهد که مجموع افرادی که با گرسنگی در سطح بحران مواجه هستند، می‌تواند در ۴۵ کشور بسیار آسیب‌پذیر به ۲۷۴ میلیون نفر برسد. ژان-مارتین بائر، مدیر خدمات تحلیل امنیت غذایی و تغذیه این سازمان، اشاره کرد که رویدادهای اقلیمی مشابه در گذشته به طور مداوم باعث گرسنگی‌های گسترده شده‌اند. مسیر فعلی حاکی از افزایش ۲۲ درصدی نسبت به جمعیت پایه‌ای است که در حال حاضر ناامنی غذایی شدید را تجربه می‌کنند. این افزایش ناگهانی تهدید می‌کند که شبکه‌های کمک‌رسانی بین‌المللی را که از قبل تحت فشار کاهش بودجه و درگیری‌های ژئوپلیتیکی جاری هستند، فلج کند و میلیون‌ها خانواده را در پی فروپاشی سیستم‌های غذایی محلی، بدون هیچ شبکه حمایتی رها سازد.[1][2][4]

سازوکار اصلی این بحران قریب‌الوقوع، گرمایش چشمگیر و سریع دمای سطح اقیانوس در مناطق استوایی اقیانوس آرام مرکزی و شرقی است. به گفته سازمان جهانی هواشناسی، پیش‌بینی‌های مجموعه‌ای از مدل‌ها نشان می‌دهد که ناهنجاری‌های میانگین فصلی دمای سطح دریا می‌تواند بین آگوست و اکتبر ۲۰۲۶ در مناطق کلیدی نظارتی از ۲.۹ درجه سانتی‌گراد فراتر رود. این سطح از گرمایش شدید، رویداد کنونی را در میان قدرتمندترین اختلالات اقلیمی از زمان آغاز ثبت سوابق مدرن در سال ۱۹۵۰ قرار می‌دهد. حجم عظیم گرمای انباشته شده در اقیانوس آرام، فشار جوی و بادهای تجاری را تغییر می‌دهد و عملاً الگوهای آب و هوایی جهانی را برای مدت زمان این پدیده بازنویسی می‌کند.[5][6]

اگرچه سازمان جهانی هواشناسی رسماً از اصطلاح «اِل‌نینیوی فوق‌العاده» اجتناب می‌کند و طبقه‌بندی‌های عملیاتی استاندارد مانند «متوسط»، «قوی» یا «بسیار قوی» را ترجیح می‌دهد، اما مقیاس عظیم ناهنجاری‌های پیش‌بینی‌شده، استفاده گسترده از این نام مستعار را در میان هواشناسان و دانشمندان اقلیم ترویج داده است. این سازمان احتمال ۸۱ درصدی وقوع یک پدیده بسیار قوی را تأیید کرده است که انتظار می‌رود الگوهای اقلیمی جهانی را تحت سلطه خود درآورد و توزیع بارش را تا سال ۲۰۲۷ به طور قابل توجهی تغییر دهد. این تغییر معمولاً خشکسالی‌های ویرانگر را برای برخی مناطق به ارمغان می‌آورد، در حالی که مناطق دیگر را با باران‌های سیل‌آسای شدید غرق می‌کند؛ هر دوی این پیامدها به یک اندازه برای محصولات اصلی کشاورزی مخرب هستند.[1][5]

پیامدهای پایین‌دستی این پدیده برای کشاورزی جهانی، به ویژه در جنوب جهانی که کشاورزی معیشتی در آن رایج است، شدید خواهد بود. برنامه جهانی غذا پیش‌بینی می‌کند که آمریکای مرکزی و آفریقای جنوبی سخت‌ترین ضربه را خواهند خورد. پیش‌بینی می‌شود که ناامنی غذایی در آمریکای مرکزی ۸۳ درصد و در آفریقای جنوبی تقریباً ۷۵ درصد افزایش یابد، زیرا این الگوی اقلیمی خشکسالی‌های طولانی و بی‌امانی را به همراه دارد که محصولات محلی را نابود می‌کند. در این مناطق، از دست دادن تنها یک فصل کشت می‌تواند کل جوامع را به قحطی بکشاند و سال‌ها توسعه اقتصادی و پیشرفت کشاورزی را از بین ببرد.[1][2]

آمریکای جنوبی و کارائیب نیز بسیار آسیب‌پذیر هستند، به طوری که هر منطقه به طور بالقوه شاهد سقوط بیش از ۱۲ میلیون نفر دیگر به ناامنی غذایی شدید خواهد بود. ماکسیمو توررو، اقتصاددان ارشد سازمان خواربار و کشاورزی (فائو)، نسبت به «ضربه مضاعف» برای آمریکای لاتین هشدار داده است. در این سناریو، تأثیرات آب و هوایی شدید احتمالاً چالش‌های کشاورزی موجود، از جمله کاهش دسترسی به کودهای ضروری و بذرهای هیبریدی به دلیل اختلالات جاری در زنجیره تأمین جهانی، را تشدید خواهد کرد. این اثر ترکیبی به این معناست که کشاورزان ابزارهای کمتری برای سازگاری با تغییرات اقلیمی در اختیار خواهند داشت، که عملاً تضمین‌کننده کاهش عملکرد محصولات است.[2][4]

سابقه تاریخی چنین ناهنجاری اقلیمی شدیدی، تلخ است. چرخه‌های اِل‌نینیوی فوق‌العاده قوی در سال‌های ۸۳-۱۹۸۲، ۹۸-۱۹۹۷ و ۱۶-۲۰۱۵ باعث مرگ ده‌ها هزار نفر، آوارگی میلیون‌ها نفر و تحمیل تریلیون‌ها دلار خسارت اقتصادی در سراسر جهان شدند. تنها رویداد ۱۶-۲۰۱۵ امنیت غذایی حدود ۱۰۰ میلیون نفر را تحت تأثیر قرار داد و باعث شکست‌های مکرر در محصولات کشاورزی و تلفات گسترده دام‌ها در سراسر شرق و جنوب آفریقا شد. کارشناسان هشدار می‌دهند که رویداد کنونی می‌تواند این بلایای گذشته را تکرار یا از آنها فراتر رود و آسیب‌پذیری‌های موجود در سراسر جهان را آشکار و عمیق‌تر سازد.[3][7]

آنچه رویداد ۲۰۲۶ را به طور خاص خطرناک می‌سازد، تعامل آن با سیاره‌ای است که از قبل در حال گرم شدن است. سازمان جهانی هواشناسی اشاره می‌کند که اگرچه اِل‌نینیو یک چرخه طبیعی است، اما اکنون در پس‌زمینه دمای جهانی بی‌سابقه‌ای رخ می‌دهد که ناشی از فعالیت‌های انسانی است. این ترکیب، دسترسی به انرژی و رطوبت در جو را افزایش می‌دهد و شدت و تناوب رویدادهای آب و هوایی شدید مانند امواج گرما، بارندگی‌های سنگین و خشکسالی‌های طولانی‌مدت را تقویت می‌کند. گرمایش زمینه‌ای عملاً سطح پایه فاجعه را بالا می‌برد، به معنی که حتی یک اِل‌نینیوی استاندارد نیز خساراتی فراتر از حد معمول ایجاد خواهد کرد.[5][6]

در پاسخ به این تهدید فزاینده، نهادهای بین‌المللی خواستار اقدام پیشگیرانه فوری برای حفاظت از جمعیت‌های آسیب‌پذیر هستند. سازمان ملل متحد یک درخواست کمک مالی ۲0۲ میلیون دلاری برای اقدامات پیش‌بینی‌شده جهت یاری رساندن به ۲۲ کشور با ریسک بالا، پیش از وقوع بدترین تأثیرات، راه‌اندازی کرده است. کارشناسان تأکید می‌کنند که سرمایه‌گذاری زودهنگام در بذرهای مقاوم، زیرساخت‌های حمل‌ونقل قوی‌تر و برنامه‌ریزی استراتژیک برداشت می‌تواند خسارات را به طور قابل توجهی کاهش دهد. با این حال، آنها هشدار می‌دهند که دولت‌ها و سازمان‌های امدادی باید فوراً وارد عمل شوند، زیرا فرصت برای آماده‌سازی سیستم‌های کشاورزی در برابر شوک اقلیمی قریب‌الوقوع به سرعت در حال از دست رفتن است.[2][7]