هنر غار جدید اندونزی، جدول زمانی تفکر نمادین انسان را به ۵۱ هزار سال پیش عقب می‌برد

در اعماق غار آهکی «لئانگ کارامپوانگ» (Leang Karampuang) در جزیره سولاوسی اندونزی، یک نقاشی قرمزرنگ محو از یک خوک وحشی و سه پیکره شبیه انسان، اساساً جدول زمانی شناخت انسان را بازنویسی کرده است. برای دهه‌ها، اجماع باستان‌شناسی بر این بود که هنر روایی پیچیده – صحنه‌هایی که تعامل را به جای پیکره‌های منفرد به تصویر می‌کشند – در طول پلیستوسن پسین، تقریباً ۲۰,۰۰۰ تا ۳۰,۰۰۰ سال پیش، در اروپا سرچشمه گرفته است. کشف سولاوسی این جدول زمانی اروپامحور را در هم می‌شکند و ثابت می‌کند که انسان‌های اولیه در آسیای جنوب شرقی ده‌ها هزار سال قبل از آن، از طریق رسانه‌های بصری پیچیده با یکدیگر ارتباط برقرار می‌کردند.[1][2][3]

یک تیم بین‌المللی از محققان، که یافته‌های خود را در مجله «نیچر» منتشر کردند، به طور قطعی قدمت این اثر هنری را حداقل ۵۱,۲۰۰ سال پیش تعیین کرده‌اند. این امر آن را به قدیمی‌ترین هنر غار فیگوراتیو شناخته شده در جهان و، از همه مهم‌تر، اولین مدرک باقی‌مانده از داستان‌سرایی بصری تبدیل می‌کند. رکورددار قبلی، تصویری به اندازه واقعی از یک خوک وحشی بود که در غاری در همان نزدیکی پیدا شده بود و قدمت آن ۴۵,۵۰۰ سال تعیین شده بود. یافته جدید، طلوع بیان روایی را تقریباً شش هزاره به عقب می‌راند.[1][3][4]

خود این اثر هنری یک ترکیب پویا و هدفمند است. این پنل یک خوک زگیل‌دار بزرگ، گونه‌ای بومی سولاوسی که با نام «سوس سلبنسیس» (Sus celebensis) شناخته می‌شود، را نشان می‌دهد که توسط سه پیکره کوچک‌تر احاطه شده است. این پیکره‌ها توسط باستان‌شناسان به عنوان «تریانتروپ‌ها» (Therianthropes) – موجوداتی نیمه‌انسان و نیمه‌حیوان – تفسیر می‌شوند. موقعیت قرارگیری پیکره‌ها قویاً نشان‌دهنده یک صحنه منسجم است، نه مجموعه‌ای تصادفی از خط‌خطی‌ها.[1][2][5]

به نظر می‌رسد یکی از پیکره‌های تریانتروپ شیئی را نزدیک گلوی خوک نگه داشته است. دیگری مستقیماً بالای سر خوک در وضعیتی وارونه با پاهای باز معلق است، در حالی که سومی به سمت حیوان دست دراز کرده است. آدی آگوس اوکتاویانا (Adhi Agus Oktaviana)، محقق اصلی و متخصص هنر صخره‌ای اندونزیایی، استدلال می‌کند که این یک روایت واضح است که یک رویداد، اسطوره یا استراتژی شکار خاص را منتقل می‌کند.[1][2][4]

تاریخ‌گذاری هنر صخره‌ای ماقبل تاریخ به دلیل اینکه خود رنگدانه‌ها – که اغلب از اکسید آهن یا اُکر ساخته شده‌اند – فاقد مواد آلی مورد نیاز برای تاریخ‌گذاری سنتی رادیوکربن هستند، به طور قابل توجهی دشوار است. در عوض، دانشمندان باید پوسته‌های معدنی، معروف به «ذرت بو داده غار» یا کربنات کلسیم، را تاریخ‌گذاری کنند که به طور طبیعی در طول هزاران سال با چکیدن آب از دیواره‌های غار روی هنر شکل می‌گیرند.[2][4]

از لحاظ تاریخی، باستان‌شناسان از یک تکنیک سری اورانیوم مبتنی بر محلول برای تاریخ‌گذاری این پوسته‌ها استفاده می‌کردند. این کار شامل خراشیدن فیزیکی تکه‌هایی از مواد معدنی و تجزیه و تحلیل واپاشی رادیواکتیو اورانیوم به توریم بود. با این حال، این روش خام اغلب لایه‌های قدیمی‌تر و جوان‌تر مواد معدنی را با هم مخلوط می‌کرد و منجر به تخمین سنی میانگین و به طور مصنوعی جوان می‌شد که نتوانست قدمت واقعی نقاشی زیرین را ثبت کند.[1][2][3]

برای حل این تنگنای روش‌شناختی، تیم تحقیقاتی دانشگاه گریفیت (Griffith University) و آژانس ملی تحقیقات و نوآوری اندونزی (BRIN) یک تکنیک پیشگامانه را معرفی کردند: تاریخ‌گذاری سری اورانیوم با لیزر ابلیشن (LA-U-series). به جای خراشیدن سنگ، این تکنیک از یک لیزر میکروسکوپی برای تبخیر مقاطع عرضی میکروسکوپی از پوسته معدنی استفاده می‌کند.[1][2]

با تجزیه و تحلیل لایه‌هایی نازک‌تر از موی انسان، روش LA-U-series به محققان اجازه می‌دهد تا اولین و قدیمی‌ترین لایه کربنات کلسیم را که مستقیماً روی رنگدانه تشکیل شده است، جدا کنند. این امر حداقل سن بسیار دقیق و با وضوح بالا را برای نقاشی زیرین فراهم می‌کند و تضمین می‌کند که رسوبات معدنی جوان‌تر داده‌ها را منحرف نکنند.[1][2][3]

دقت روش LA-U-series تنها به ثبت رکوردهای جدید محدود نمی‌شود؛ بلکه فعالانه در حال اصلاح رکوردهای قدیمی است. تیم تحقیقاتی از تکنیک جدید لیزر برای آزمایش مجدد یک صحنه شکار مشهور قبلی در غار نزدیک «لئانگ بولو سیپونگ ۴» (Leang Bulu' Sipong 4) استفاده کرد. تجزیه و تحلیل جدید سن آن اثر هنری را از ۴۳,۹۰۰ سال به حداقل ۴۸,۰۰۰ سال افزایش داد و تأیید کرد که کل منطقه یک مرکز پر رونق بیان هنری انسان اولیه بوده است.[1][3]

پیامدهای شناختی نقاشی لئانگ کارامپوانگ عمیق است. وجود تریانتروپ‌ها به عنوان یک مدرک قطعی برای تفکر نمادین پیشرفته در نظر گرفته می‌شود. تصور موجودی که در دنیای طبیعی وجود ندارد، نیازمند شناخت انتزاعی است – یک جهش تکاملی حیاتی که زیربنای توسعه دین، اسطوره‌شناسی و ساختارهای پیچیده اجتماعی است.[1][4][5]

آدام بروم (Adam Brumm)، باستان‌شناس دانشگاه گریفیت و یکی از نویسندگان این مطالعه، پیشنهاد می‌کند که داستان‌سرایی یک ابزار تکاملی حیاتی برای انسان‌های اولیه بوده است. توانایی رمزگذاری و انتقال اطلاعات پیچیده از طریق روایت‌های بصری احتمالاً به بقا و گسترش جهانی هومو ساپینس کمک کرده و به آنها اجازه داده است تا دانش را در طول نسل‌ها، مدت‌ها قبل از اختراع نوشتار، منتقل کنند.[2][4][7]

با وجود تاریخ‌گذاری دقیق پوسته‌های معدنی، تفسیر این صحنه به عنوان یک «روایت» واحد و منسجم با برخی بررسی‌های آکادمیک مواجه است. ابهام شفافی در مورد توالی دقیق نقاشی باقی می‌ماند. برخی از باستان‌شناسان مستقل هشدار می‌دهند که پیکره‌های شبیه انسان ممکن است دقیقاً همزمان با خوک نقاشی نشده باشند.[3][4]

دیواره‌های غار اغلب به عنوان بوم‌هایی برای نسل‌های متعدد استفاده می‌شدند و اثری از «پالیمپسست» (Palimpsest) ایجاد می‌کردند. اگر تریانتروپ‌ها صدها یا هزاران سال پس از نقاشی اولیه خوک اضافه شده باشند، «داستان» ممکن است یک فرافکنی مدرن بر روی یک تصویر ترکیبی باشد، نه یک روایت منسجم که توسط یک هنرمند واحد پارینه‌سنگی در نظر گرفته شده است.[3][4]

تاریخ‌های سولاوسی همچنین بحث‌ها را در مورد سایت‌های باستان‌شناسی مورد مناقشه اروپا دوباره شعله‌ور کرده است. محققان اسپانیایی قبلاً ادعا کرده بودند که هنر انتزاعی یافت شده در سه غار در اسپانیا بیش از ۶۴,۰۰۰ سال قدمت دارد و به طور بحث‌برانگیزی این اثر را به نئاندرتال‌ها و نه انسان‌های مدرن نسبت داده بودند.[3]

با این حال، جامعه علمی بین‌المللی گسترده‌تر تا حد زیادی این ادعاهای اسپانیایی را رد کرده است. کارشناسان استدلال می‌کنند که محققان در اسپانیا نتوانستند به طور قطعی ثابت کنند که پوسته‌های آهکی تاریخ‌گذاری شده واقعاً روی رنگدانه تشکیل شده‌اند، نه در جای دیگری روی سنگ. روش دقیق LA-U-series که در اندونزی استفاده شده، اکنون یک استاندارد جدید و سخت‌گیرانه تعیین می‌کند که سایت‌های اروپایی هنوز به آن نرسیده‌اند.[3]

منطقه کارست ماروس-پانگکپ در سولاوسی شامل صدها غار آهکی است که بسیاری از آن‌ها حاوی هنر مستند نشده یا تاریخ‌گذاری نشده هستند. با اعمال گسترده‌تر تکنیک LA-U-series در سراسر منطقه، باستان‌شناسان انتظار دارند که جدول زمانی خلاقیت انسان حتی بیشتر به عقب رانده شود.[1][2]

در نهایت، کشف لئانگ کارامپوانگ ثابت می‌کند که ظرفیت تفکر انتزاعی و داستان‌سرایی یک پیشرفت دیرهنگام نبوده که پس از استقرار انسان‌ها در اروپا رخ داده باشد. در عوض، این یک ویژگی اساسی بود که انسان‌های اولیه احتمالاً هنگام مهاجرت از آفریقا با خود حمل می‌کردند و داستان‌های خود را در سراسر جهان بر روی سنگ حک می‌کردند.[4][5]