خروج آمریکا از ۶۶ نهاد بین‌المللی: اعلام رسمی پایان چندجانبه‌گرایی پس از جنگ

آنچه همه در مورد خروج آمریکا از ۶۶ نهاد بین‌المللی اشتباه می‌فهمند، این فرض است که این اقدام فوراً حکمرانی جهانی را از بین برده است. واقعیت مکانیکی‌تر و بسیار کندتر است. وقتی کاخ سفید یادداشت ژانویه ۲۰۲۶ را امضا کرد، فوراً ایالات متحده را از جهان جدا نکرد؛ بلکه یک روند حقوقی پیچیده و چند ساله برای قطع تدریجی بودجه و مشارکت را آغاز کرد که نحوه تعیین استانداردهای بین‌المللی را تغییر خواهد داد. روایت فروپاشی ناگهانی، واقعیت بوروکراتیک را پنهان می‌کند: خروج از معاهدات و نهادهای قانونی مستلزم اعلام رسمی، دوره‌های انتظار اجباری و قطع تدریجی بودجه برنامه‌های خاص است.[6]

پایه و اساس این تغییر ساختاری یک سال قبل گذاشته شد. در فوریه ۲۰۲۵، فرمان اجرایی ۱۴۱۹۹، بازنگری جامعی را در مورد تمام سازمان‌های بین‌الدولی که از آمریکا بودجه دریافت می‌کردند، الزامی کرد. این دستورالعمل به آژانس‌های فدرال حکم داد تا ارزیابی کنند کدام کنوانسیون‌ها و معاهدات ظاهراً با منافع ملی، امنیت یا رفاه اقتصادی در تضاد هستند. این فرآیند بازنگری، اجماع دیپلماتیک سنتی را دور زد و یک لنز کاملاً معاملاتی را بر تعهدات چندجانبه‌ای اعمال کرد که نظم بین‌المللی پس از جنگ جهانی دوم را تعریف کرده بودند.[2][3]

یادداشت ژانویه ۲۰۲۶ که نتیجه این بازنگری بود، بخش بسیار خاصی از معماری جهانی را هدف قرار داد. فهرست خروج شامل ۳۱ نهاد سازمان ملل و ۳۵ سازمان غیر سازمان ملل است. دولت به جای خروج کامل از خود سازمان ملل، آمریکا را به صورت جراحی‌شده از نهادهایی که بر تغییرات اقلیمی، برابری جنسیتی و هماهنگی اقتصادی منطقه‌ای تمرکز داشتند، خارج کرد. منطق اعلام‌شده – مبنی بر اینکه این نهادها دستورکارهای جهانی‌گرا را پیش می‌برند یا ناکارآمد عمل می‌کنند – بازتعریف اساسی از آنچه آمریکا بازدهی معتبر سرمایه‌گذاری‌های دیپلماتیک خود می‌داند، منعکس می‌کند.[1][6]

مکانیسم‌های خروج عمدتاً بر توقف تأمین مالی متمرکز است. آمریکا از لحاظ تاریخی بزرگترین کمک‌کننده مالی به سیستم چندجانبه بوده و میلیاردها دلار کمک‌های اجباری و داوطلبانه ارائه می‌کرده است. با قطع این بودجه‌ها، دولت انقباض سریع برنامه‌های جهانی را تحمیل می‌کند. مجلات پزشکی و محققان حوزه سلامت مستند کرده‌اند که چگونه این کاهش‌های ناگهانی بودجه در حال حاضر نظارت بر بیماری‌ها، مراقبت‌های مادران و طرح‌های طول عمر سلامت جهانی را در کشورهای کم‌درآمد و متوسط تضعیف کرده است.[1][4][5]

حکمرانی اقلیمی مهم‌ترین قربانی این بازآرایی است. خروج از کنوانسیون چارچوب سازمان ملل در مورد تغییرات اقلیمی (UNFCCC) اولین باری است که یک کشور از معاهده اصلی که زیربنای تمام مذاکرات اقلیمی مدرن است، خارج می‌شود. در حالی که بازاریابی سیاسی این اقدام را به عنوان پیروزی برای حاکمیت اقتصادی داخلی معرفی می‌کند، واقعیت مکانیکی این است که صنایع آمریکا اکنون باید استانداردهای زیست‌محیطی بین‌المللی – مانند تعدیل‌های مرزی کربن – را بدون حضور دولت خود در میز مذاکره برای شکل دادن به آن قوانین، مدیریت کنند.[1][6]

این خروج همچنین مشارکت آمریکا در چارچوب‌های حقوقی و حقوق بشری بین‌المللی را به طور سیستماتیک از بین می‌برد. با خروج از نهادهایی مانند کمیسیون حقوق بین‌الملل و کمیسیون‌های اقتصادی منطقه‌ای مختلف سازمان ملل، دولت پایان رسمی دوران چندجانبه‌گرایی فراگیر را اعلام می‌کند. این استراتژی، نهادهای گسترده و مبتنی بر اجماع را با ترجیح دادن دیپلماسی دوجانبه (کشور به کشور) جایگزین می‌کند، جایی که اهرم‌های اقتصادی و نظامی می‌توانند مستقیماً و بدون محدودیت‌های بوروکراسی‌های بین‌المللی اعمال شوند.[1][2][6]

برای کشورهای عضو باقی‌مانده، خروج آمریکا یک خلأ نهادی فوری ایجاد می‌کند. سازمان‌هایی که به شدت به بودجه آمریکا وابسته بودند، مجبور به کاهش عملیات، تعدیل نیرو و محدود کردن مأموریت‌های خود می‌شوند. با این حال، این خلأ همچنین تکه‌تکه شدن حکمرانی جهانی را تسریع می‌کند. قدرت‌های منطقه‌ای و بلوک‌های ژئوپلیتیکی رقیب در حال حاضر برای پر کردن این شکاف حرکت کرده‌اند و مکانیسم‌های تأمین مالی جایگزین و نهادهای موازی ایجاد می‌کنند که به مشارکت یا تأیید واشنگتن متکی نیستند.[4][6]

در نهایت، خروج از این ۶۶ نهاد صرفاً یک اقدام اداری برای کاهش هزینه‌ها نیست؛ بلکه تدوین رسمی یک دوران ژئوپلیتیکی جدید است. اجماع پس از جنگ – که بر این فرض بنا شده بود که نهادهای بین‌المللی در هم تنیده، ثبات جهانی را تضمین می‌کنند – با دکترین استقلال ملی سخت‌گیرانه جایگزین شده است. همانطور که مکانیسم‌های حقوقی خروج در طول سال‌های آینده پیش می‌روند، سیستم جهانی ناگزیر خود را تطبیق خواهد داد و از یک معماری چندجانبه یکپارچه به یک واقعیت چندقطبی و متشتت‌تر منتقل خواهد شد.[2][6]