سقوط ۲۱ تا ۳۲ درصدی سهام نیمه‌رسانا و حافظه در ماه جولای؛ نشانه‌ای از چرخش بزرگ در معاملات هوش مصنوعی

معاملات هوش مصنوعی که بر نیمه اول سال ۲۰۲۶ تسلط داشت، در ماه جولای به طور ناگهانی و شدید متوقف شد. طی چند جلسه معاملاتی سخت، پر ازدحام‌ترین معاملات شتابی بازار با سرعتی تاریخی برچیده شد و سهام نیمه‌رسانا و حافظه را بین ۲۱٪ تا ۳۲٪ سقوط داد. اما این یک فروپاشی گسترده بازار نبود، بلکه یک چرخش کلاسیک بود. همانطور که سرمایه از تولیدکنندگان سخت‌افزار پررونق که نیروی محرکه رونق هوش مصنوعی بودند فرار کرد، بلافاصله در بخش‌هایی که مدت‌ها نادیده گرفته شده بودند، مانند بخش مالی، صنعتی و سهام ارزشی با سرمایه کوچک، جای گرفت. این تغییر نشان‌دهنده دگرگونی اساسی در نحوه ارزش‌گذاری انقلاب هوش مصنوعی توسط وال استریت است: سرمایه‌گذاران دیگر کورکورانه رشد درآمد را پاداش نمی‌دهند، بلکه می‌خواهند بدانند چه میزان هزینه‌های سرمایه‌ای برای حفظ آن لازم است و چه زمانی این سرمایه‌گذاری‌های عظیم واقعاً به سود خالص تبدیل خواهند شد.[4][5]

جرقه‌ای که این چرخش را آغاز کرد، از خودِ بنیان زنجیره تأمین جهانی تراشه یعنی شرکت تولید نیمه‌رسانای تایوان (TSMC) زده شد. هنگامی که این غول ریخته‌گری گزارش درآمد خود را ارائه کرد، ارقام اصلی به طور غیرقابل انکاری قوی بودند و هم درآمد و هم سود از انتظارات وال استریت فراتر رفتند. در یک بازار شتابی معمولی، چنین عملکردی باعث اوج‌گیری سهام می‌شد. در عوض، سهام TSMC در معاملات اولیه حدود ۵٪ سقوط کرد و کل بخش نیمه‌رسانا را با خود به پایین کشید. بازار به سود سه‌ماهه قبل واکنش نشان نمی‌داد؛ بلکه به پیش‌بینی‌های آتی شرکت واکنش نشان می‌داد. TSMC اعلام کرد که هزینه‌های سرمایه‌ای پیش‌بینی شده خود را از حدود ۵۶ میلیارد دلار به محدوده سرسام‌آور ۶۰ تا ۶۴ میلیارد دلار افزایش می‌دهد. در حالی که این حجم از هزینه برای پاسخگویی به تقاضای آتی هوش مصنوعی ضروری است، اما همزمان جریان نقدی آزاد را کاهش می‌دهد و میزان رشد مورد نیاز برای توجیه ارزش‌گذاری‌های فعلی را به شدت بالا می‌برد.[3]

واکنش در سراسر بخش گسترده‌تر تراشه فوری و شدید بود. صندوق قابل معامله در بورس نیمه‌رسانای اینوسکو PHLX تنها در دو روز معاملاتی اول جولای ۱۱.۴٪ سقوط کرد، که نشان‌دهنده عجله‌ای شدید توسط سرمایه‌گذاران نهادی برای تثبیت سود بود. تا اواسط ماه، شاخص نیمه‌رسانای فیلادلفیا شدیدترین زیان هفتگی خود را در بیش از یک سال ثبت کرد و تنها در ماه جولای تقریباً ۱۸٪ کاهش یافت. شرکت‌های بزرگی که قبلاً شکست‌ناپذیر به نظر می‌رسیدند، ناگهان تحت فشار شدید قرار گرفتند. سهام شرکت Advanced Micro Devices در دو روز اول ماه ۱۱٪ سقوط کرد، در حالی که اینتل ۱۵٪ از بالاترین رکورد اخیر خود عقب‌نشینی کرد. سرعت این فروش گسترده بسیاری را غافلگیر کرد، اما تحلیلگران خاطرنشان کردند که عامل شتاب از لحاظ تاریخی در ماه جولای عملکرد ضعیفی داشته و در هر یک از پنج سال گذشته در این ماه کاهش یافته است.[4][5]

در حالی که تراشه‌های منطقی آسیب دیدند، بخش حافظه بیشترین ضربه را متحمل شد. تولیدکنندگان تراشه‌های حافظه، که به دلیل تقاضای سیری‌ناپذیر مراکز داده، در طول سال گذشته شاهد روندهای صعودی سهموی بودند، با شکست‌های فنی شدیدی روبرو شدند. سهام شرکت پیشرو در این بخش، مایکرون تکنولوژی (Micron Technology)، از بالاترین رکورد خود ۲۲٪ سقوط کرد، که شامل ۱۸٪ کاهش تنها در دو جلسه معاملاتی بود. وسترن دیجیتال (Western Digital) ۳۲٪ و سیگیت (Seagate) ۲۸٪ از رکوردهای خود عقب‌نشینی کردند. صندوق قابل معامله در بورس حافظه راندهیل (Roundhill Memory ETF) که غول‌های حافظه آمریکا و کره را دنبال می‌کند، طی یک دوره دو هفته‌ای ۲۵٪ سقوط کرد. این فروش گسترده حتی باعث فعال شدن مکانیزم توقف معاملات در سئول شد، زیرا غول‌های حافظه کره جنوبی مانند اس‌کی هاینیکس (SK Hynix) شاخص KOSPI را در معاملات صبحگاهی ۸٪ به پایین کشیدند.[1][5][6]

شدت سقوط سهام حافظه، ریسک چرخه‌ای را که به طور موقت توسط رونق هوش مصنوعی پنهان شده بود، آشکار می‌کند. سهام نیمه‌رسانا، به ویژه تولیدکنندگان حافظه، کسب‌وکارهایی هستند که به چرخه‌های اقتصادی شهرت دارند. در طول فاز گسترش، سرعت سرسام‌آور ساخت مراکز داده، تقاضای باورنکردنی ایجاد می‌کند که منجر به کمبود قطعات و افزایش قیمت‌ها می‌شود. با این حال، اوج سودآوری اغلب این توهم را ایجاد می‌کند که این سهام درست قبل از عادی شدن درآمدها ارزان هستند. نسبت پایین قیمت به درآمد در نزدیکی اوج یک چرخه لزوماً به این معنی نیست که سهام نیمه‌رسانا یک فرصت ارزشی است؛ بلکه اغلب به این معنی است که درآمدها به طور موقت بالا رفته‌اند. هنگامی که سرمایه‌گذاران از برون‌یابی شرایط اوج به طور نامحدود دست کشیدند، بازار به سرعت آسیب‌پذیری چرخه‌ای شرکت‌هایی مانند مایکرون و اس‌کی هاینیکس را بازنگری کرد.[3]

در پشت صحنه، این چرخش باعث برچیده شدن تاریخی اهرم نهادی شد که بسیاری از مدیران حرفه‌ای پول را به شدت در وضعیت زیان‌دهی قرار داد. بر اساس داده‌های کارگزاری‌های اصلی و تحقیقات گلدمن ساکس (Goldman Sachs)، صندوق‌های پوشش ریسک بدترین عملکرد ماهانه خود را نسبت به شاخص S&P 500 در بیش از دو دهه تجربه کردند. معاملات هوش مصنوعی به طور خطرناکی شلوغ شده بود؛ با ورود به سه‌ماهه دوم، صندوق‌های پوشش ریسک «تمام و کمال» روی هوش مصنوعی شرط بسته بودند و گردش مالی سبد سهام به بالاترین سطح خود از سال ۲۰۲۱ رسیده بود. سهام فناوری ۱۴ مورد از ۲۰ «ستاره در حال صعود» محبوب در میان سبدهای نهادی را تشکیل می‌دادند و تراکم در موقعیت‌های پرطرفدار را به بالاترین حد مطلق رساندند. هنگامی که شتاب در ماه جولای شکست، این تمرکز به یک مسئولیت مرگبار تبدیل شد.[2][7]

این برگشت ناگهانی یکی از تهاجمی‌ترین دوره‌های کاهش اهرم (Deleveraging) صندوق‌های پوشش ریسک در ده سال گذشته را رقم زد. مدیران مجبور شدند به سرعت دارایی‌های مرتبط با هوش مصنوعی خود را کاهش دهند و سهام نیمه‌رسانا و رهبران فناوری با سرمایه بزرگ را در تلاشی مذبوحانه برای کاهش ریسک فروختند. صندوق‌های پوشش ریسک جهانی با سریع‌ترین سرعت ثبت‌شده در یک دوره دو ماهه از سهام فناوری ایالات متحده خارج شدند، به طوری که دارایی‌های مرتبط ۱۰٪ کاهش یافت. در حالی که اهرم ناخالص، اهرم خالص و قرار گرفتن کلی در معرض هوش مصنوعی به طور قابل توجهی از اوج‌های سه‌ماهه دوم خود عقب‌نشینی کرده‌اند، داده‌های کارگزاری‌های اصلی نشان می‌دهد که آنها همچنان بالاتر از میانگین‌های تاریخی بلندمدت باقی مانده‌اند. این نشان می‌دهد که اگرچه موقعیت «تمام و کمال» برچیده شده است، اما سرمایه‌گذاران نهادی ریسک‌پذیری را به طور کامل کنار نگذاشته‌اند؛ آنها صرفاً اهداف خود را تغییر داده‌اند.[2][7]

نکته مهم این است که سرمایه‌ای که از بخش نیمه‌رسانا فرار کرد، به طور کامل از بازار سهام خارج نشد—بلکه با دقت قابل توجهی چرخید. در حالی که شاخص سنگین فناوری نزدک-۱۰۰ (Nasdaq-100) برای شروع ماه جولای ۳.۱٪ کاهش یافت، سرمایه‌گذاران به شدت وجوه خود را به بخش‌هایی که عمدتاً از رالی ناشی از هوش مصنوعی جا مانده بودند، تخصیص دادند. بخش‌های مالی، صنعتی و مراقبت‌های بهداشتی شاهد ورود عظیم سرمایه بودند. شاخص بانک KBW بهترین هفته خود را از نوامبر ۲۰۲۴ ثبت کرد که ناشی از خوش‌بینی مجدد در مورد درآمدهای بانکداری سنتی بود. به طور مشابه، غول‌های صنعتی شاهد عملکردهای تاریخی تک‌روزه بودند، زیرا سرمایه به دنبال پناهگاهی در شرکت‌هایی با جریان‌های نقدی ملموس و کوتاه‌مدت بود، نه وعده‌های زیرساختی ده ساله.[1][4][5]

این تخصیص مجدد عظیم سرمایه منجر به بهبود چشمگیری در گستردگی کلی بازار شد، معیاری که ماه‌ها بود علائم هشداردهنده نشان می‌داد. در طول نیمه اول سال ۲۰۲۶، سود شاخص S&P 500 تقریباً به طور کامل توسط تعداد انگشت‌شماری از سهام فناوری با سرمایه بزرگ هدایت می‌شد و سهام متوسط راکد مانده بود. چرخش جولای این پویایی را معکوس کرد. شاخص راسل ۲۰۰۰ (Russell 2000) سهام با سرمایه کوچک اوج گرفت و تا اواسط جولای سه هفته متوالی افزایش را ثبت کرد. علاوه بر این، شاخص‌های با وزن مساوی شروع به عملکرد بهتری نسبت به همتایان خود با وزن بر اساس ارزش بازار کردند. این گسترش رالی نشان می‌دهد که سرمایه‌گذاران برای رکود آماده نمی‌شوند، بلکه در حال عادی‌سازی ارزش‌گذاری‌ها در بخش وسیع‌تری از اقتصاد هستند.[4][5]

سوال اساسی که این چرخش را هدایت می‌کند این است که آیا هزینه‌های سرمایه‌ای عظیم در زیرساخت هوش مصنوعی بازدهی کافی ایجاد خواهد کرد یا خیر. یک تحلیل اخیر نشان داد که شرکت‌های برتر فناوری تریلیون‌ها دلار تعهدات خارج از ترازنامه مرتبط با هوش مصنوعی انباشته کرده‌اند، تعهداتی که به طور قابل توجهی سریع‌تر از هزینه‌های سرمایه‌ای سنتی رشد می‌کنند. سرمایه‌گذاران دیگر تقاضای هوش مصنوعی را به صورت مجزا ارزیابی نمی‌کنند؛ آنها این تقاضا را در برابر هزینه سرسام‌آور گسترش ظرفیت و زمان مورد نیاز برای تولید بازده واقعی از آن سرمایه‌گذاری‌ها می‌سنجند. بازار در حال تغییر مکانیسم پاداش خود از شرکت‌هایی است که صرفاً زیرساخت هوش مصنوعی می‌سازند، به سمت شرکت‌هایی است که می‌توانند مسیری روشن برای کسب درآمد از آن نشان دهند.[3][5]

نگرانی‌های فزاینده در مورد حاشیه سود و آسیب‌پذیری‌های امنیتی به موانع پیش روی این بخش اضافه شده است. در حالی که شرکت‌های بزرگ مقیاس (hyperscalers) و ارائه‌دهندگان خدمات ابری برای ساخت مزارع محاسباتی خود رقابت می‌کنند، این رقابت تهدید می‌کند که سودآوری فوق‌العاده قوی‌ای را که بخش نیمه‌رسانا از آن برخوردار بوده، فشرده سازد. علاوه بر این، برخی تحلیلگران شروع به قیمت‌گذاری ریسک‌های مرتبط با توسعه هوش مصنوعی در «حالت YOLO» کرده‌اند، جایی که رفتارهای عامل‌های احتمالی در محیط‌هایی مستقر می‌شوند که ممکن است فاقد حفاظ‌های امنیتی کافی باشند. این ریسک‌های ساختاری زیربنایی، همراه با مقیاس عظیم سرمایه‌گذاری مورد نیاز، سرمایه‌گذاران نهادی را بر آن داشته است تا برای نگهداری سهام نیمه‌رسانا در اوج ارزش‌گذاری‌ها، حق ریسک بالاتری طلب کنند.[3]

با وجود شدت فروش گسترده ماه جولای، بسیاری از استراتژیست‌های بازار این چرخش را به عنوان یک تحول سازنده برای سلامت بلندمدت بازار صعودی می‌بینند. توسعه زیرساخت هوش مصنوعی همچنان یک نیروی کلان اقتصادی واقعی است و تقاضای زیربنایی برای اجزای پیشرفته محاسباتی و حافظه از بین نرفته است. با این حال، ساختار فعلی بازار—که بر اهرم سنگین نهادی و تمرکز شدید بر تعداد انگشت‌شماری از نام‌ها بنا شده بود—ناپایدار بود. چرخش جولای با وادار کردن به تنوع‌بخشی سرمایه به سمت سهام ارزشی، دارایی‌های دفاعی و شرکت‌های صنعتی پرداخت‌کننده سود سهام، آسیب‌پذیری بازار در برابر یک نقطه شکست واحد را کاهش داده است. مرحله بعدی معاملات هوش مصنوعی احتمالاً نه به سازندگان سخت‌افزار که بیشتر دیده می‌شوند، بلکه به شرکت‌هایی تعلق خواهد داشت که می‌توانند با موفقیت آن سخت‌افزار را برای ایجاد گسترش واقعی حاشیه سود ادغام کنند.[2][4][5]