یونسکو شش مکان جدید را به فهرست میراث جهانی در خطر افزود؛ با استناد به درگیری‌های جهانی و بحران اقلیمی

وقتی برای سفر به یک سایت میراث جهانی برنامه‌ریزی می‌کنید، انتظار یک بنای تاریخی دست‌نخورده، با دقت نگهداری‌شده و منجمد در زمان را دارید. معمولاً انتظار ندارید یک قلعه صلیبی قرن دوازدهمی را ببینید که در آتش متقابل توپخانه مدرن گیر افتاده، یا مرکز شهری در آمریکای جنوبی با معماری دوران استعمار را که ناگهان زیر سایه یک پارکینگ چندطبقه قرار گرفته است. اما واقعیت میراث جهانی در حال تغییر است؛ از ذهنیت موزه‌ای به یک عملیات فعال اورژانسی، و تور ایمنی که از ارزشمندترین مکان‌های جهان محافظت می‌کند، تا حد نهایی خود کشیده شده است.[1][3]

این هفته، سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد (یونسکو) یک چرخش قاطع، هرچند ناخوشایند، انجام داد. کمیته چهل و هشتم میراث جهانی که در بوسان، کره جنوبی، تشکیل جلسه داده بود، پروتکل‌های اضطراری را فعال کرد تا شش مکان فرهنگی و طبیعی را در فهرست میراث جهانی در خطر قرار دهد. این اقدام، اعتراف به یک حقیقت تلخ است: یک پلاک برنزی و یک عنوان معتبر دیگر برای محافظت از تاریخ در برابر درگیری‌های مسلحانه، بحران‌های اقلیمی و گسترش بی‌رویه شهری کافی نیستند.[1]

یونسکو فهرست «در خطر» را نه به عنوان یک اقدام تنبیهی، بلکه به عنوان سازوکار نهایی نجات تعریف می‌کند. این عنوان برای آزاد کردن کمک‌های فنی فوری، بسیج منابع مالی جهانی و الزام به برنامه‌های اقدام اصلاحی برای مکان‌هایی طراحی شده که با آسیب‌های برگشت‌ناپذیر مواجه‌اند. این فهرست‌گذاری یک سرزنش نیست، بلکه یک منور نجات است که برای کمک به دولت‌ها فرستاده می‌شود تا قبل از دائمی شدن آسیب، بودجه و شریک پیدا کنند.[3]

سه مورد از این مکان‌ها از طریق یک رویه اضطراری، و با دور زدن کامل فرآیند استاندارد ارزیابی چندساله، به سرعت فهرست شدند. چشم‌انداز مهاجرتی بوما-بادینگلو (Boma-Badingilo) در سودان جنوبی، که میزبان بزرگترین مهاجرت پستانداران زمینی جهان است، در حالی ثبت شد که همزمان به دلیل تهدیدات جدی ناشی از شکار تجاری و توسعه زیرساخت‌ها، مورد توجه قرار گرفت.

در خاورمیانه، عوارض درگیری‌های فعال، یونسکو را مجبور به اقدام کرد. قلعه‌های کوه امل (Mount Amel Castles) – شبکه‌ای از پنج قلعه در جنوب لبنان که دوره‌های صلیبی و عثمانی را در بر می‌گیرد – و شهر باستانی فنیقی صور (Tyre)، هر دو به دلیل خطر ساختاری گسترده ناشی از خصومت‌های جاری، در فهرست خطر قرار گرفتند. به همین ترتیب، محوطه باستان‌شناسی سبسطیه (Sebastia) در دولت فلسطین، در بحبوحه فشارهای ناشی از سلب مالکیت‌های برنامه‌ریزی‌شده، به صورت اضطراری فهرست شد.[1]

فهرست خطر همچنین مکان‌هایی را که قبلاً به رسمیت شناخته شده بودند، اما مدیریت محلی در آن‌ها با استانداردهای بین‌المللی در تضاد بوده، جذب کرد. شهر باستانی تاوریک خرسونس (Tauric Chersonese) در اوکراین به دلیل حفاری‌ها و ساخت‌وسازهای غیرمجاز تحت اشغال روسیه، علامت‌گذاری شد. در همین حال، در سورینام، شهر تاریخی پاراماریبو (Paramaribo) پس از آنکه یک سالن جدید مجمع ملی و یک پارکینگ، چشم‌انداز شهری دوران استعماری آن را بدون ارزیابی‌های قبلی تأثیر میراث، به خطر انداختند، فهرست شد.[2]

استقرار سریع این فهرست‌گذاری‌های اضطراری، پارادایم به شدت مورد مناقشه در مدیریت میراث جهانی را برجسته می‌کند. تنش اصلی بین نیاز فوری به مداخله بین‌المللی و تمایل ملت‌های دارای حاکمیت برای حفظ کنترل بر روایت‌های فرهنگی و اقتصاد گردشگری خود نهفته است. هیچ‌کس دوست ندارد گنجینه ملی‌اش «در خطر» نامیده شود، حتی اگر این برچسب با یک دسته چک حیاتی همراه باشد.[3]

این اصطکاک، محاسبات پیچیده‌ای را برای مدیران میراث و دولت‌ها تحمیل می‌کند. پذیرش فهرست‌گذاری خطر، بودجه و تخصص حیاتی را به همراه دارد، اما همچنین نشان‌دهنده از دست دادن کنترل محلی است و می‌تواند به طور موقت گردشگری مورد نیاز برای تأمین مالی حفاظت را کاهش دهد. مصالحه‌های بین این دو رویکرد – پذیرش مداخله بین‌المللی در مقابل محافظت شدید از حاکمیت ملی – تعیین خواهد کرد که آیا این شش مکان تا پایان دهه زنده می‌مانند یا خیر.[2][3]

در نهایت، تصمیمات جلسه بوسان نشان می‌دهد که یونسکو به طور فزاینده‌ای مایل است حساسیت‌های دیپلماتیک را برای محافظت از مکان‌های بی‌همتا نادیده بگیرد. با شتاب گرفتن تغییرات اقلیمی و درگیری‌های منطقه‌ای، جامعه جهانی از مشاهده منفعل به سمت حفاظت فعال و اضطراری حرکت می‌کند.[1][3]