ایران با شلیک موشک به کشتی‌های تجاری در تنگه هرمز، آتش‌بس را نقض کرد

دو کشتی تجاری بامداد سه‌شنبه در تنگه هرمز هدف اصابت موشک قرار گرفتند و آتش‌بس شکننده میان ایالات متحده و ایران را به شدت تحت آزمایش قرار دادند. این حملات که مقامات دفاعی آمریکا به سرعت آن را به نیروهای ایرانی نسبت دادند، نشان‌دهنده تشدید ناگهانی و خشونت‌آمیز تنش‌ها در یکی از حیاتی‌ترین گلوگاه‌های دریایی جهان است. این حادثه دوره کوتاهی از آرامش را که به بازارهای جهانی اجازه داده بود پس از ماه‌ها آشفتگی منطقه‌ای تثبیت شوند، در هم شکست و بلافاصله شبح یک درگیری گسترده‌تر و دوباره در خاورمیانه را بالا برد. این حملات مهم‌ترین نقض آتش‌بس از زمان آغاز آن است و ذی‌نفعان بین‌المللی را مجبور می‌کند تا به سرعت ارزیابی مجددی از چشم‌انداز امنیتی خلیج فارس داشته باشند.[1][4]

بر اساس اطلاعات دریایی و هشدارهای امنیتی منطقه‌ای، این دو حمله درست پس از طلوع آفتاب رخ داد و یک نفتکش با پرچم جزایر مارشال و یک کشتی فله‌بر با پرچم پاناما را که در حال عبور از این آبراه باریک بودند، هدف قرار داد. هر دو کشتی متحمل خسارات ساختاری قابل توجهی در بالای خط آب شدند، اما هیچ تلفاتی در میان خدمه خود گزارش نکردند. سیگنال‌های اضطراری باعث واکنش فوری گشت‌های دریایی منطقه‌ای، از جمله عناصری از ناوگان پنجم نیروی دریایی آمریکا، شد که در حال حاضر به کشتی‌های آسیب‌دیده کمک می‌کنند و برای جلوگیری از حملات ثانویه، محیط اطراف را ایمن کرده‌اند. ارزیابی‌های اولیه خسارت نشان‌دهنده استفاده از مهمات پیچیده ضد کشتی است، که زنگ خطر را در مورد قابلیت‌های به‌کار رفته در این حمله و آسیب‌پذیری عبور و مرور تجاری غیرمسلح در این کریدور به صدا درآورده است.[2][5]

کاخ سفید بلافاصله نشست اضطراری امنیت ملی تشکیل داد و مقامات دفاعی این حملات را نقض گستاخانه و حساب‌شده توافق اخیر کاهش تنش توصیف کردند. دارایی‌های دریایی آمریکا در منطقه به حالت آماده‌باش کامل درآمده‌اند، اگرچه دولت هنوز اقدام نظامی تلافی‌جویانه خاصی را اعلام نکرده است. سیاست‌گذاران با دقت در حال بررسی پاسخ خود هستند و نیاز به بازدارندگی در برابر تجاوزات بیشتر را با خطر شعله‌ور شدن یک جنگ تمام عیار که آتش‌بس اخیر به طور خاص برای جلوگیری از آن طراحی شده بود، متعادل می‌کنند. بنا بر گزارش‌ها، دولت در حال مشورت با متحدان منطقه‌ای و شرکای اروپایی است تا پاسخی دیپلماتیک و امنیتی یکپارچه به این تحریک ایجاد کند.[1][4][7]

در تضاد شدید با ارزیابی‌های آمریکا، رسانه‌های دولتی ایران و مقامات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی (IRGC) هرگونه مسئولیت در قبال حملات موشکی را به شدت رد کرده‌اند. بیانیه‌های صادر شده از تهران این حملات را بسیار «مشکوک» توصیف کرده و آژانس‌های اطلاعاتی غربی را به انجام عملیات پرچم دروغین متهم کردند. بر اساس این روایت، این حادثه برای توجیه حفظ حضور نظامی سنگین و تحریک‌آمیز آمریکا در خلیج فارس، درست در زمانی که فشار دیپلماتیک برای خروج غرب در حال افزایش بود، طراحی شده است. مقامات ایرانی هشدار داده‌اند که هرگونه حمله تلافی‌جویانه علیه قلمرو یا دارایی‌های آنها با پاسخ نظامی نامتناسب و فوری مواجه خواهد شد.[6]

پیامدهای اقتصادی فوری ناشی از این حملات سریع و شدید بود. قیمت آتی نفت برنت در عرض چند ساعت پس از انتشار خبر، از ۹۲ دلار در هر بشکه فراتر رفت که نشان‌دهنده اضطراب عمیق بازار در مورد اختلالات احتمالی بلندمدت عرضه است. تنگه هرمز حیاتی‌ترین شریان انرژی جهان است و تقریباً ۲۰ درصد از مصرف جهانی نفت از آن عبور می‌کند. هرگونه تهدید پایدار برای کشتیرانی در این کریدور باریک، از نظر تاریخی باعث نوسانات شدید در بازارهای جهانی انرژی می‌شود و تهدید می‌کند که تورم را افزایش داده و رشد اقتصادی را در سراسر جهان متوقف کند. تحلیلگران انرژی هشدار می‌دهند که اگر این آبراه غیرقابل عبور تلقی شود، شوک عرضه ناشی از آن می‌تواند از توانایی ذخایر استراتژیک برای تثبیت قیمت‌ها فراتر رود.[2][7]

صنعت کشتیرانی دریایی با نگرانی عمیقی به این تشدید تنش واکنش نشان داده است. شرکت‌های بزرگ ارزیابی ریسک دریایی، سطح تهدید عبور و مرور در خلیج فارس را به «بحرانی» ارتقا داده‌اند، که باعث شده است چندین اپراتور حمل و نقل رده بالا موقتاً مسیرهای خود را از طریق تنگه تا زمان تضمین‌های امنیتی بیشتر، متوقف کنند. تحلیلگران صنعت خاطرنشان می‌کنند که در حالی که بخش کشتیرانی به انعطاف‌پذیری خود معروف است، ورود ناگهانی موشک‌های پیشرفته ضد کشتی به این کریدور، اساساً محاسبات ریسک را برای بیمه‌گران و اپراتورهای ناوگان تغییر می‌دهد. انتظار می‌رود حق بیمه‌های ریسک جنگ برای کشتی‌هایی که در خاورمیانه تردد می‌کنند، سر به فلک بکشد؛ هزینه‌هایی که ناگزیر به زنجیره تامین جهانی منتقل خواهد شد.[3][5]

این حملات دوره احتیاط‌آمیز و سخت به دست آمده خوش‌بینی در میان دیپلمات‌های بین‌المللی و سازمان‌های تجاری را در هم می‌شکند. تنها چند روز قبل از حمله، مدیران اجرایی کشتیرانی جهانی ابراز امیدواری کرده بودند که پس از ماه‌ها آشفتگی شدید مرتبط با درگیری گسترده‌تر ایران، وضعیت به حالت عادی بازگردد. آتش‌بس اخیر به طور گسترده‌ای به عنوان یک پیش‌شرط ضروری برای تضمین عبور ایمن کشتی‌های تجاری و اجازه دادن به بازسازی تدریجی شبکه‌های تجاری منطقه‌ای که توسط تهدید جنگ فلج شده بودند، تلقی می‌شد. از سرگیری ناگهانی خصومت‌ها بر شکنندگی توافقات دیپلماتیک در منطقه‌ای که با بی‌اعتمادی عمیق و جاه‌طلبی‌های ژئوپلیتیکی رقابتی مشخص می‌شود، تأکید می‌کند.[3][7]

متحدان اروپایی و ناظران بین‌المللی فوراً خواستار خویشتن‌داری شده‌اند و هشدار می‌دهند که از سرگیری کامل خصومت‌ها می‌تواند تلاش‌های دیپلماتیک جاری در دوحه و ژنو را برای همیشه از مسیر خارج کند. دیپلمات‌ها نگرانند که اگر ایالات متحده با نیروی نظامی پاسخ دهد، می‌تواند یک درگیری منطقه‌ای گسترده‌تر را با درگیر شدن گروه‌های نیابتی به شدت مسلح در عراق، سوریه و لبنان، آغاز کند. جامعه بین‌المللی اکنون در تلاش است تا کانال‌های ارتباطی پشت پرده را باز کند تا از یک چرخه تلافی‌جویانه که می‌تواند از کنترل خارج شود، جلوگیری کند. بنا بر گزارش‌ها، میانجی‌گران از عمان و قطر شبانه‌روز در تلاشند تا گفت‌وگوی غیرمستقیم را تسهیل کرده و تنش نظامی فوری را کاهش دهند.[1][7]

تحلیلگران نظامی و استراتژیست‌های ژئوپلیتیک اکنون به دقت در حال رصد اعزام اسکورت‌های دریایی اضافی آمریکا و متحدانش به منطقه برای محافظت از عبور و مرور تجاری هستند. ۴۸ ساعت آینده کاملاً حیاتی تلقی می‌شود، زیرا آژانس‌های اطلاعاتی در تلاشند تا مشخص کنند که آیا این حملات یک تحریک جداگانه توسط یک جناح خودسر سپاه پاسداران بوده یا یک تغییر هماهنگ و از بالا به پایین در موضع استراتژیک تهران. نتیجه این ارزیابی‌ها احتمالاً تعیین خواهد کرد که آیا آتش‌بس قابل نجات است یا منطقه در حال فرو رفتن دوباره در درگیری آشکار است. در حال حاضر، تنگه هرمز همچنان یک نقطه اشتعال است که می‌تواند در هر لحظه یک بحران جهانی را شعله‌ور کند.[1][4][5]