حمله آمریکا به پرتابگرهای ایرانی در تنگه هرمز و واکنش تلافی‌جویانه ایران به پایگاه‌های اردن و امارات

این هفته، فرض غالب مبنی بر اینکه درگیری شش‌ماهه بین ایالات متحده و ایران به یک بن‌بست پایدار و منجمد تبدیل شده است، در هم شکست. هفته‌های آرامش، به جای اینکه نشانه‌ای از کاهش دائمی تنش باشد، صرفاً جابه‌جایی دارایی‌ها را پنهان می‌کرد که در نهایت منجر به تبادل سریع و خشونت‌آمیز حملات در سه کشور شد. شواهد حاکی از آن است که نه تنها خصومت‌ها رو به کاهش نیست، بلکه شاهد تنظیم مجدد و حساب‌شده اهداف با تمرکز بر حیاتی‌ترین گلوگاه دریایی جهان هستیم.[2]

خصومت‌های از سر گرفته شده زمانی آغاز شد که نیروهای آمریکایی حملات هدفمندی را علیه پرتابگرهای موشکی ایران مستقر در جزیره لارک انجام دادند. این جزیره که در بخش شرقی تنگه هرمز واقع شده است، به عنوان یک پایگاه استراتژیک برای دفاع ساحلی و سامانه‌های موشکی ضد کشتی ایران عمل می‌کند. ارتش آمریکا این عملیات را به عنوان یک اقدام پیشگیرانه ضروری برای تضعیف قابلیت‌هایی که مستقیماً خطوط کشتیرانی بین‌المللی را تهدید می‌کردند، توصیف کرد. این اولین اقدام نظامی آمریکا در این صحنه در چندین هفته اخیر بود.[2][3]

پاسخ تهران فوری و از نظر جغرافیایی گسترده بود. سپاه پاسداران انقلاب اسلامی (IRGC) حملات تلافی‌جویانه‌ای را با هدف قرار دادن تأسیسات نظامی آمریکا واقع در اردن و امارات متحده عربی انجام داد. ایران با حمله به پایگاه‌ها در کشورهای میزبان متحد، به جای درگیری مستقیم با دارایی‌های دریایی آمریکا در خلیج، توانایی خود را برای گسترش صحنه درگیری و تحمیل هزینه‌های سیاسی بر شرکای منطقه‌ای واشنگتن نشان داد.[1]

انتخاب اهداف توسط هر دو طرف، انگیزه‌های ساختاری هدایت‌کننده این مرحله از جنگ را نشان می‌دهد. برای ایالات متحده، خنثی‌سازی پرتابگرهای جزیره لارک یک ضرورت تاکتیکی برای حفظ آزادی ناوبری از طریق تنگه هرمز است، جایی که بخش قابل توجهی از نفت دریایی جهان روزانه از آن عبور می‌کند. دکترین نظامی واشنگتن در منطقه بر جلوگیری از گروگان‌گیری بازارهای جهانی انرژی توسط هر دولت واحدی از طریق جنگ نامتقارن ساحلی استوار است.[2][3]

در مقابل، تلافی ایران علیه پایگاه‌های اردن و امارات دو هدف را دنبال می‌کند. از نظر تاکتیکی، شبکه‌های دفاع هوایی تأسیسات آمریکا در سراسر خاورمیانه را آزمایش می‌کند. از نظر استراتژیک، این اقدام پیام صریحی به پایتخت‌های عربی می‌فرستد که میزبانی نیروهای آمریکایی خطرات جدی داخلی و زیرساختی به همراه دارد. هدف تهران این است که با تبدیل حضور نیروهای آمریکایی به یک مسئولیت به جای سپر دفاعی برای دولت‌های میزبان، معماری امنیتی تحت رهبری آمریکا را متلاشی کند.[1]

قرار گرفتن امارات و اردن در خط آتش، محاسبات دیپلماتیک این کشورها را به طور اساسی تغییر می‌دهد. هر دو کشور ماه‌ها تلاش کرده‌اند تا پیوندهای امنیتی عمیق خود با واشنگتن را با ضرورت اجتناب از رویارویی مستقیم با تهران متعادل سازند. حملات سپاه پاسداران این دولت‌ها را در موقعیت ناخوشایندی قرار می‌دهد و آنها را ملزم می‌کند تا ضمن مدیریت نگرانی‌های داخلی، تصمیم بگیرند که آیا حملات را علناً محکوم کنند یا بی‌سروصدا از آمریکا بخواهند که از تشدید بیشتر تنش خودداری کند.[1][2]

این تبادل آتش همچنین شکنندگی وقفه‌های غیررسمی را که مشخصه درگیری شش‌ماهه بوده‌اند، برجسته می‌کند. بدون مکانیسم آتش‌بس رسمی یا کانال‌های دیپلماتیک مستقیم، بازدارندگی صرفاً از طریق کالیبراسیون مهمات منتقل می‌شود. حمله آمریکا به جزیره لارک با هدف نشان دادن مرزها در مورد تهدیدات دریایی انجام شد، اما پاسخ ایران نشان می‌دهد که تهران هرگونه حمله مستقیم به قلمرو خود—حتی یک جزیره فراساحلی—را آستانه‌ای می‌داند که نیازمند پاسخی چندجانبه است.[3]

در ادامه، سؤال فوری این است که آیا این تبادل آتش نشان‌دهنده یک تلافی محدود و متقابل است یا اولین شلیک یک کارزار پایدار. ارتش آمریکا اکنون باید مزایای عملیاتی تضعیف بیشتر سامانه‌های ساحلی ایران را در برابر خطر دعوت به حملات سنگین‌تر به پایگاه‌های منطقه‌ای خود بسنجد. در حال حاضر، توهم یک درگیری منجمد از بین رفته و جای خود را به واقعیت یک جنگ فعال و بی‌ثبات داده است که خلیج فارس و شام را در بر می‌گیرد.[1][2]