نتایج یک کارآزمایی مهم در بریتانیا: آزمایش خون تشخیص چندگانه سرطان، تشخیص‌های مرحله چهارم را کاهش داد، هرچند به هدف اصلی نرسید

بزرگترین کارآزمایی کنترل‌شده تصادفی‌شده در مورد آزمایش خون تشخیص زودهنگام چندگانه سرطان (MCED)، نتایج بسیار مورد انتظار خود را در نشست سالانه ۲۰۲۶ انجمن انکولوژی بالینی آمریکا (ASCO) منتشر کرد. کارآزمایی NHS-Galleri که بیش از ۱۴۲,۰۰۰ فرد بزرگسال بدون علامت در بریتانیا را شامل می‌شد، ارزیابی کرد که آیا یک نمونه خون‌گیری ساده می‌تواند بیش از ۵۰ نوع سرطان را قبل از ظهور علائم به طور قابل اعتماد تشخیص دهد یا خیر. یافته‌ها چشم‌اندازی پیچیده از شواهد را ارائه می‌دهند: در حالی که این آزمایش به هدف آماری اصلی خود نرسید، توانایی قابل توجهی در شناسایی پیشرفته‌ترین و کشنده‌ترین سرطان‌ها، زودتر از مراقبت‌های استاندارد، از خود نشان داد.[1][2][3][4]

آزمایش گالری، که توسط شرکت بیوتکنولوژی GRAIL توسعه یافته است، در خط مقدم فناوری بیوپسی مایع عمل می‌کند. این آزمایش با تجزیه و تحلیل DNA بدون سلول (cfDNA) کار می‌کند—قطعات میکروسکوپی از مواد ژنتیکی که سلول‌ها هنگام مرگ به جریان خون می‌ریزند. از آنجایی که سلول‌های سرطانی نشانگرهای اپی‌ژنتیک متمایزی، به ویژه الگوهای غیرعادی متیلاسیون DNA، از خود نشان می‌دهند، این آزمایش از توالی‌یابی پیشرفته و یادگیری ماشینی برای شناسایی این امضاهای خاص بیماری استفاده می‌کند. اگر سیگنال سرطان تشخیص داده شود، الگوریتم همچنین بافت منشأ را پیش‌بینی می‌کند و پزشکان را راهنمایی می‌کند که در کجا به دنبال تومور بگردند.[1][3][5]

ادعای ۱: این آزمایش تشخیص سرطان‌های مرحله پیشرفته را کاهش می‌دهد. هدف اصلی کارآزمایی NHS-Galleri این بود که ثابت کند غربالگری سالانه می‌تواند تعداد ترکیبی تشخیص‌های مرحله III و مرحله IV را در ۱۲ نوع سرطان از پیش تعیین‌شده به طور قابل توجهی کاهش دهد. در این معیار ترکیبی، کارآزمایی نتوانست به هدف اصلی خود دست یابد. داده‌ها هیچ کاهش آماری معناداری در مجموع سرطان‌های مرحله III و IV بین گروهی که آزمایش گالری را دریافت کردند و گروه کنترل که فقط مراقبت‌های استاندارد دریافت کردند، نشان نداد.[1][3][4][5]

با این حال، یک تحلیل ثانویه از پیش برنامه‌ریزی شده از داده‌ها، شواهد قوی‌ای از کاهش مرحله تومور در حیاتی‌ترین آستانه را آشکار کرد. هنگامی که سرطان‌های مرحله IV—پیشرفته‌ترین و دشوارترین برای درمان—به تنهایی مورد بررسی قرار گرفتند، آزمایش گالری در سال دوم غربالگری به کاهش ۲۲ درصدی و در سال سوم به کاهش ۲۶ درصدی در تشخیص‌ها دست یافت. انکولوژیست‌ها خاطرنشان می‌کنند که این کاهش از نظر بالینی بسیار مهم است، زیرا شکاف بقا بین مرحله III و مرحله IV شدید است؛ شناسایی تومور قبل از متاستاز گسترده، اغلب تعیین‌کننده این است که آیا درمان جنبه درمانی دارد یا تسکینی.[1][4]

ادعای ۲: این آزمایش سرطان را قبل از اینکه علائم منجر به مراقبت‌های اورژانسی شوند، پیدا می‌کند. شواهد در این زمینه قوی است. افزودن آزمایش گالری به غربالگری‌های استاندارد، منجر به افزایش چهار برابری در تعداد سرطان‌هایی شد که از طریق غربالگری به جای علائم بالینی تشخیص داده شدند. علاوه بر این، کارآزمایی کاهش ۲۵ درصدی در سرطان‌هایی که پس از مراجعه اورژانسی به بیمارستان تشخیص داده شدند، ثبت کرد. تشخیص‌های اورژانسی به طور تاریخی با بدترین پیش‌آگهی‌ها مرتبط هستند، که این کاهش را به یک پیروزی بزرگ در حوزه سلامت عمومی تبدیل می‌کند.[1][2][6]

ادعای ۳: این آزمایش بسیار دقیق است و هشدارهای کاذب را به حداقل می‌رساند. شواهد مربوط به دقت آزمایش، متناقض است و نشان‌دهنده بده‌بستان‌های ذاتی در غربالگری در سطح جمعیت است. از جنبه مثبت، این آزمایش اختصاصیت (Specificity) قابل توجه ۹۹.۵۵ درصدی را نشان داد. این به معنای نرخ مثبت کاذب تنها ۰.۴۵ درصد است، یعنی اکثریت قریب به اتفاق افراد سالم، هشدار کاذب وحشتناکی دریافت نخواهند کرد.[1][2][6]

با وجود این اختصاصیت بالا، ارزش پیش‌بینی مثبت (PPV) آزمایش ۵۲.۰ درصد بود. از آنجایی که سرطان در جمعیت عمومی بدون علامت نسبتاً نادر است، نرخ مثبت کاذب ۰.۴۵ درصدی همچنان تعداد مطلق قابل توجهی از سیگنال‌های نادرست را تولید می‌کند. PPV ۵۲ درصدی به این معنی است که از هر ۱۰۰ نفری که نتیجه «سیگنال سرطان تشخیص داده شد» را دریافت کردند، تنها ۵۲ نفر در نهایت پس از اسکن‌ها و بیوپسی‌های پیگیری، تأیید شدند که سرطان دارند. ۴۸ نفر باقی‌مانده تحت بررسی‌های تشخیصی بالقوه استرس‌زا و پرهزینه برای سرطانی قرار گرفتند که وجود نداشت یا قابل یافتن نبود.[1][3][5]

ادعای ۴: این آزمایش همه انواع سرطان را به طور قابل اعتماد تشخیص می‌دهد. شواهد به طور کلی از این ادعا حمایت نمی‌کنند. حساسیت کلی آزمایش—توانایی آن در تشخیص سرطانی که واقعاً وجود دارد—برای ۱۲ نوع کشنده‌ترین سرطان از پیش تعیین‌شده، ۵۴.۷ درصد بود، اما در میان تمام انواع سرطان به ۳۰.۷ درصد کاهش یافت. این فناوری به طور قابل توجهی در تشخیص تومورهای تهاجمی و مراحل بالاتر که مقادیر زیادی DNA به خون می‌ریزند، بهتر عمل می‌کند، در حالی که اغلب تومورهای موضعی مراحل اولیه (مرحله I و II) را از دست می‌دهد.[1][2][5][6]

جایی که این آزمایش برتری داشت، در کارایی لجستیکی آن پس از یافتن سیگنال بود. پیش‌بینی «منشأ سیگنال سرطان» بسیار دقیق بود و محل اصلی تومور را در ۹۲.۵ درصد موارد تأیید شده به درستی شناسایی کرد. این دقت برای سیستم‌های مراقبت‌های بهداشتی حیاتی است، زیرا از تحمل یک جستجوی تشخیصی کور و کامل بدن توسط بیماران جلوگیری می‌کند و در عوض، آن‌ها را مستقیماً به متخصص مناسب—مانند متخصص ریه یا متخصص زنان—هدایت می‌کند.[1][2][6]

تفسیر این نتایج متناقض، جامعه پزشکی را دچار اختلاف کرده است. خوش‌بینان بالینی، از جمله محققان کارآزمایی و مدیران اجرایی GRAIL، استدلال می‌کنند که این داده‌ها نشان‌دهنده یک تغییر تحول‌آفرین است. آن‌ها تأکید می‌کنند که ۷۰ درصد مرگ و میرهای ناشی از سرطان توسط بدخیمی‌هایی ایجاد می‌شوند که در حال حاضر غربالگری روتین ندارند، مانند سرطان‌های پانکراس، تخمدان و کبد. برای این بیماری‌ها، یافتن تومور حتی چند ماه زودتر از طریق آزمایش خون، امید واقعی را در جایی که قبلاً وجود نداشت، ارائه می‌دهد.[1][2][3][4]

در مقابل، شکاکان شواهد و محققان مستقل به نرسیدن به هدف اصلی به عنوان نشانه‌ای از این که فناوری هنوز برای استقرار جهانی آماده نیست، اشاره می‌کنند. منتقدان استدلال می‌کنند که PPV ۵۲ درصدی و حساسیت پایین برای تومورهای مراحل اولیه به این معنی است که این آزمایش می‌تواند منابع سلامت عمومی را با اسکن‌های تشخیصی غیرضروری تحت فشار قرار دهد، در حالی که به کسانی که نتیجه منفی می‌گیرند اما در واقع سرطان در مراحل اولیه دارند، اطمینان کاذب می‌دهد.[3][5]

از منظر بازار، بخش مالی واکنش مثبتی به داده‌های کاهش مرحله IV نشان داده است. GRAIL اخیراً عملکرد مالی قوی، فراتر از انتظارات درآمدی، گزارش کرده و ۱۱۰ میلیون دلار سرمایه‌گذاری سهام استراتژیک اضافی را تضمین کرده است. این شرکت همچنین در حال گسترش ردپای تجاری خود در ایالات متحده است و با برنامه‌های بهداشتی برای ارائه آزمایش به گروه‌های کارفرمایی، با وجود عدم تأیید کامل FDA، همکاری می‌کند.[7]

معیار نهایی موفقیت آزمایش گالری همچنان یک سؤال باز است: آیا جان افراد را نجات می‌دهد؟ در حالی که دور کردن تشخیص‌ها از مرحله IV یک شاخص جانشین قوی برای موفقیت است، کارآزمایی NHS-Galleri هنوز داده‌های مرگ و میر بلندمدت مورد نیاز برای اثبات مزیت کلی بقا را ندارد. هنوز مشخص نیست که آیا تمام سرطان‌های تشخیص داده شده در نهایت کشنده می‌شدند یا خیر، که نگرانی‌های استاندارد در مورد تشخیص بیش از حد (Overdiagnosis) را افزایش می‌دهد.[2][4][6]

مسیر پیش رو به بررسی‌های نظارتی و سلامت عمومی بستگی دارد. سرویس سلامت ملی بریتانیا (NHS) ماه‌های آینده را صرف تجزیه و تحلیل داده‌ها خواهد کرد تا مشخص کند آیا مزایای اقتصادی-بهداشتی اجتناب از درمان‌های مراحل پیشرفته، بر هزینه‌های آزمایش و بررسی‌های تشخیصی متعاقب آن برتری دارد یا خیر. در همین حال، جامعه پزشکی مشتاقانه منتظر نتایج کارآزمایی موازی REACH در ایالات متحده است که داده‌های حیاتی اضافی را برای ارزیابی کامل خطرات و پاداش‌های تشخیص زودهنگام چندگانه سرطان در سطح جمعیت ارائه خواهد کرد.[2][4][5][6]