سازوکار قراردادهای کربن برای تفاوت: چگونه قیمت‌های تضمین‌شده ریسک کربن‌زدایی صنایع سنگین را کاهش می‌دهند

دولت‌ها از صنایع سنگین می‌خواهند که کربن‌زدایی کنند، اما محاسبات اقتصادی فعلی برای اپراتورهای کارخانه‌ها منطقی نیست. یک تولیدکننده فولاد که کوره بلند سنتی با سوخت زغال‌سنگ را با یک کارخانه احیای مستقیم مبتنی بر هیدروژن سبز جایگزین می‌کند، با هزینه‌های سرمایه‌ای اولیه هنگفت و هزینه‌های عملیاتی روزانه به مراتب بالاتر روبرو می‌شود. ابزار سیاستی اصلی که برای اجبار این تغییر طراحی شده است—سیستم‌های تجارت انتشار (ETS)—ذاتاً نوسان‌پذیر است. اگر شرکتی امروز میلیاردها دلار بر اساس قیمت کربن ۹۰ یورو در هر تن سرمایه‌گذاری کند و رکود اقتصادی آن قیمت بازار را به ۴۰ یورو کاهش دهد، سرمایه‌گذاری سبز به یک فاجعه مالی تبدیل می‌شود. این تنش بین نیاز به استقرار فوری و گسترده سرمایه و ماهیت غیرقابل پیش‌بینی بازارهای کربن، از لحاظ تاریخی گذار صنعتی را فلج کرده است.

قراردادهای کربن برای تفاوت (ق.ک.ت) این فلج‌شدگی را با انتقال ریسک بازار از تولیدکننده صنعتی به دولت حل می‌کنند. تحت یک ق.ک.ت، دولت و شرکت بر سر یک «قیمت تضمین‌شده» (Strike Price) توافق می‌کنند—یک قیمت ثابت و تضمین‌شده کربن که فناوری سبز جدید را در طول عمر قرارداد از نظر اقتصادی توجیه‌پذیر می‌سازد. این امر یک جریان درآمدی بسیار سفته‌بازانه و وابسته به بازار را به یک دارایی قابل پیش‌بینی و قابل اتکا برای بانک‌ها تبدیل می‌کند که می‌تواند تأمین مالی کم‌هزینه را تضمین نماید.

این سازوکار به عنوان یک مسیر مالی دوطرفه عمل می‌کند. اگر قیمت واقعی بازار کربن از قیمت تضمین‌شده توافق‌شده پایین‌تر بیاید، دولت مابه‌التفاوت را به شرکت پرداخت می‌کند و سودآوری کارخانه سبز را تضمین می‌نماید. برعکس، اگر قیمت بازار کربن از قیمت تضمین‌شده بالاتر رود، شرکت مازاد را به دولت بازپرداخت می‌کند. این طراحی متقارن، اطمینان مالی دقیقی را که توسعه‌دهندگان نیاز دارند فراهم می‌کند، در حالی که از لحاظ نظری مالیات‌دهندگان را از پرداخت یارانه بیش از حد در صورت افزایش شدید قیمت کربن محافظت می‌نمارد.

بر اساس پارامترهای طراحی بنیادی که توسط «آگورا انرژی‌وِنده» (Agora Energiewende) منتشر شده است، قیمت تضمین‌شده مورد نیاز برای رقابتی کردن فولاد سبز در حال حاضر بین ۶۰ تا ۸۰ یورو در هر تن معادل دی‌اکسید کربن قرار دارد، که به شدت به هزینه‌های محلی برق و هیدروژن بستگی دارد. دولت با تثبیت این نرخ برای ۱۰ تا ۱۵ سال، «حق بیمه سبز»—تفاوت هزینه بین فناوری پاک و فناوری آلاینده موجود—را پوشش می‌دهد.

کمیسیون اروپا این مدل را در «صندوق نوآوری» خود ادغام کرده و مکانیسم‌های مناقصه رقابتی را راه‌اندازی نموده است که در آن شرکت‌ها بر سر قیمت تضمین‌شده مورد نیاز خود برای اجرای پروژه‌هایشان پیشنهاد می‌دهند. به جای اینکه دولت قیمت صحیح را حدس بزند، کمترین پیشنهادات برنده قرارداد می‌شوند. این امر رقابت حیاتی بازار را به فرآیند تخصیص یارانه وارد می‌کند و شرکت‌ها را وادار می‌سازد تا مهندسی خود را برای کاهش قیمت نسبت به رقبا بهینه کنند.[1]

استانداردسازی این چارچوب‌ها توسط فکت‌لن، مقیاس تعهدات دولتی ذاتی در این سازوکار را آشکار می‌سازد. هنگام استانداردسازی سقف مناقصه آزمایشی ۱۰۰ یورو در هر تن معادل دی‌اکسید کربن اتحادیه اروپا در برابر خط پایه ۶۰ تا ۸۰ یورو که برای صنایع سنگین در یک دوره ۱۵ ساله توصیه شده است، حداکثر تعهد دولت در هر مگاتن کربن کاهش‌یافته، در سناریوی سقف تا ۴۰ درصد بالاتر است (با فرض قیمت ثابت بازار کربن). این گستره، اهمیت حیاتی مناقصه رقابتی را برای کاهش قیمت‌های تضمین‌شده به سمت هزینه‌های واقعی کاهش انتشار برجسته می‌کند.[2]

شواهد نشان می‌دهند که ق.ک.ت‌ها برای بخش برق طراحی نشده‌اند، بخشی که قبلاً انرژی‌های تجدیدپذیر را با موفقیت از طریق قراردادهای تفاوت استاندارد مرتبط با قیمت‌های عمده‌فروشی برق توسعه داده است. در عوض، ق.ک.ت‌ها به طور خاص بخش‌هایی را هدف قرار می‌دهند که «کربن‌زدایی آنها دشوار است»: فولاد، سیمان و مواد شیمیایی پایه. این صنایع تقریباً یک چهارم انتشار جهانی را تشکیل می‌دهند و به جای افزایش تدریجی بهره‌وری، به فرآیندهای تولید کاملاً جدید و اثبات‌نشده نیاز دارند.

به عنوان مثال، در بخش سیمان، انتشار گازها عمدتاً شیمیایی است نه انرژی‌زا—این گازها هنگام حرارت دادن سنگ آهک برای تولید کلینکر آزاد می‌شوند. کربن‌زدایی سیمان مستلزم ادغام مستقیم فناوری جذب و ذخیره‌سازی کربن (CCS) در دودکش‌های خروجی است، فرآیندی که نیازمندی‌های سرمایه‌ای عظیم و بارهای انرژی انگلی بالایی دارد. یک ق.ک.ت تضمین می‌کند که هر تن کربن جذب و دفن شده، بازده مالی مشخصی خواهد داشت و این امر ساخت زیرساخت اولیه CCS را توجیه‌پذیر می‌سازد.

با این حال، مجموعه شواهد همچنین عدم قطعیت شفافی را در مورد عدم تقارن اطلاعاتی نشان می‌دهد. دولت‌ها باید سقف‌های مناقصه را تعیین کرده و قیمت‌های تضمین‌شده را بپذیرند بدون اینکه مسیرهای هزینه واقعی آینده این فناوری‌های نوظهور را بدانند. اگر شرکتی بر اساس برآوردهای مهندسی فعلی ۸۰ یورو در هر تن معادل دی‌اکسید کربن پیشنهاد دهد، اما منحنی‌های یادگیری سریع فناوری، هزینه واقعی کاهش انتشار را ظرف سه سال به ۵۰ یورو کاهش دهند، دولت برای یک قرارداد ده‌ساله بسیار سودآور برای توسعه‌دهنده متعهد خواهد ماند.[2]

علاوه بر این، بحث‌های جاری در مورد تحریف تجارت بین‌المللی وجود دارد. اگر تولیدکنندگان فولاد اروپایی ق.ک.ت دریافت کنند، نسبت به تولیدکنندگان در حوزه‌های قضایی فاقد چنین مکانیسم‌هایی، مزیت رقابتی با حمایت دولت کسب می‌کنند. این امر مستلزم آن است که ق.ک.ت‌ها با مکانیسم‌های تنظیم مرزی کربن (CBAMs) همراه شوند تا زمین بازی در برابر واردات ارزان‌تر و پرکربن هموار شود، که شبکه‌ای پیچیده از سیاست‌های اقلیمی و تجاری در هم تنیده ایجاد می‌کند.

بار اداری ق.ک.ت‌ها نیز ناچیز نیست. نظارت، گزارش‌دهی و تأیید کاهش دقیق انتشار گازهای گلخانه‌ای یک کارخانه شیمیایی پیچیده، نیازمند ظرفیت نهادی قوی است. تنظیم‌کنندگان باید اطمینان حاصل کنند که خطوط پایه دقیق هستند و شرکت‌ها انتشار تاریخی خود را به طور مصنوعی افزایش نمی‌دهند تا مبالغ یارانه بیشتری را تحت قرارداد مطالبه کنند.[1]

با وجود این ریسک‌های ساختاری، اجماع در میان اقتصاددانان اقلیمی این است که ق.ک.ت‌ها یک پل ضروری هستند. هدف آن‌ها یارانه دائمی نیست، بلکه یک داربست سیاستی موقت است که برای توسعه فناوری‌های صنعتی سبز طراحی شده تا زمانی که به برابری هزینه با جایگزین‌های سوخت فسیلی برسند. هنگامی که این برابری حاصل شود، داربست می‌تواند برداشته شود و یک پایه صنعتی که به طور بنیادی متحول شده است، باقی می‌ماند.[2]