ترامپ طرح ۷ روزه ایران برای بازگشایی تنگه هرمز و آتش‌بس را رد کرد

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، روز شنبه ۲۶ سپتامبر ۲۰۲۶، پیشنهاد هفت‌روزه ایران برای برقراری آتش‌بس فراگیر و بازگشایی تنگه هرمز را به طور رسمی رد کرد؛ تصمیمی که به معنای تداوم محاصره دریایی، حفظ تحریم‌های نفتی و استمرار اختلال در جریان انرژی خاورمیانه است. این طرح که در حاشیه نشست‌های مجمع عمومی سازمان ملل متحد در نیویورک و از طریق میانجی‌گران قطری به واشنگتن ارائه شده بود، به عنوان یک نقشه راه کوتاه‌مدت برای خروج از بن‌بست نظامی فعلی طراحی شده بود. ترامپ پیش از ترک کاخ سفید به مقصد تنسی، در جمع خبرنگاران اعلام کرد که این پیشنهاد را نمی‌پذیرد و مدعی شد که تهران به دلیل فشارهای اقتصادی و کاهش شدید درآمدهای ارزی، خواستار توافقی فوری برای بازگشایی این آبراه استراتژیک شده است.[1]

بر اساس جزئیات منتشر شده از سوی دیپلمات‌های ایرانی و گزارش‌های رسانه‌های آمریکایی، طرح هفت‌روزه تهران شامل یک توالی مشخص از اقدامات متقابل بود. عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، تصریح کرد که در صورت پذیرش این طرح، تمامی درگیری‌های نظامی از جمله در جبهه لبنان متوقف می‌شد. در مقابل، واشنگتن موظف بود محاصره دریایی بنادر ایران را لغو کند، تحریم‌های نفتی را به حالت تعلیق درآورد و دارایی‌های مسدود شده ایران را که دست‌کم ۱۲ میلیارد دلار برآورد می‌شود، آزاد کند. طبق این زمان‌بندی، در روز هفتم، ایران تردد عادی در تنگه هرمز را از سر می‌گرفت و پس از آن، مذاکرات جامع بر سر برنامه هسته‌ای آغاز می‌شد.[2][4]

ارزیابی‌های داخلی در واشنگتن نشان می‌دهد که دولت آمریکا تمایلی به کاهش اهرم‌های فشار خود پیش از دریافت امتیازات هسته‌ای ندارد. مقام‌های آمریکایی به روزنامه وال‌استریت ژورنال گفته‌اند که ترامپ نسبت به تعهد ایران برای برچیدن برنامه هسته‌ای خود تردید جدی دارد. استراتژی فعلی کاخ سفید بر این فرض استوار است که تداوم محاصره دریایی و فشارهای اقتصادی، در نهایت ساختار تصمیم‌گیری در تهران را به پذیرش شروط حداکثری واشنگتن وادار خواهد کرد. ترامپ در اظهارات روز شنبه خود تأکید کرد که ایالات متحده در حال حاضر کنترل کامل تنگه هرمز را در دست دارد و نیازی به امتیازدهی برای بازگشایی آن نمی‌بیند.[1]

در سوی دیگر، مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، پس از شرکت در هشتاد و یکمین نشست مجمع عمومی سازمان ملل و بازگشت به تهران در روز شنبه، بر موضع اصولی کشورش پافشاری کرد. او در سخنرانی خود، ضمن رد تهدیدات اخیر ترامپ مبنی بر «نابودی» ایران در صورت عدم دستیابی به توافق، تأکید کرد که جمهوری اسلامی زبان زور را نمی‌پذیرد اما همچنان مسیر دیپلماسی را باز نگه داشته است. پزشکیان صراحتاً اعلام کرد که فناوری هسته‌ای حق مسلم ایران برای توسعه پایدار، درمان و صنعت است و تهران هرگز از این حق چشم‌پوشی نخواهد کرد، هرچند که سلاح هسته‌ای را عامل امنیت نمی‌داند.[5]

رد این پیشنهاد دیپلماتیک در حالی صورت می‌گیرد که پیامدهای اقتصادی مسدود ماندن تنگه هرمز، بازارهای جهانی انرژی را به شدت تحت تأثیر قرار داده است. مایک والتز، سفیر آمریکا در سازمان ملل، روز شنبه اعلام کرد که رکورد بی‌سابقه ۱۴۶ کشور در مجمع عمومی، حملات به کشتیرانی غیرنظامی را محکوم کرده‌اند. این آبراه که در شرایط عادی مسیر عبور ۲۰ تا ۲۵ درصد نفت خام جهان است، اکنون با کاهش چشمگیر تردد مواجه شده است. داده‌های ردیابی کشتی‌ها نشان می‌دهد که در روزهای اخیر تنها ۹ فروند شناور از این تنگه عبور کرده‌اند. همزمان، فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) اعلام کرد که ۱۲۲ کشتی را در جریان محاصره بنادر ایران تغییر مسیر داده است. تلاش‌های دیپلماتیک بین‌المللی از جمله رایزنی‌های شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهور چین با ترامپ در روز ۲۵ سپتامبر برای بازگشت به چارچوب توافقات پیشین، تاکنون نتوانسته است بن‌بست موجود را بشکند.[3][5]

چشم‌انداز کوتاه‌مدت این مناقشه همچنان مبهم و شکننده ارزیابی می‌شود. منابع نزدیک به کاخ سفید اشاره کرده‌اند که ترامپ در جلسات غیرعلنی احتمال ازسرگیری عملیات نظامی گسترده علیه ایران را پس از انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره مطرح کرده است. با این وجود، کاهش ذخایر مهمات استراتژیک آمریکا و نیاز به حفظ آمادگی برای سایر بحران‌های جهانی، تردیدهایی را در مورد ابعاد و زمان‌بندی چنین حملاتی ایجاد کرده است. در همین حال، میانجی‌گرانی نظیر عمان و قطر همچنان در تلاش‌اند تا با حفظ کانال‌های ارتباطی غیرمستقیم، از تشدید بیشتر تنش‌ها جلوگیری کنند؛ عمان روز شنبه رسماً در سازمان ملل پیشنهاد داد تا مدیریت ترافیک دریایی در تنگه هرمز را با همکاری طرفین بر عهده بگیرد.[5]

پیشینه این پیشنهاد هفت‌روزه به تفاهم‌نامه‌ای بازمی‌گردد که در اواسط ژوئن میان دو کشور امضا شده بود. بر اساس آن توافق که با میانجی‌گری عمان به دست آمد، یک آتش‌بس موقت ۶۰ روزه برقرار شد و قرار بود ترافیک دریایی در تنگه هرمز به تدریج به سطح پیش از جنگ بازگردد. با این حال، آن تفاهم‌نامه در اوایل ماه ژوئیه به دلیل اتهامات متقابل مبنی بر نقض تعهدات از هم فروپاشید. مقام‌های ایرانی معتقدند که چارچوب ژوئن حقوق حاکمیتی آن‌ها را بر تنگه هرمز به رسمیت می‌شناخت، تفسیری که واشنگتن و متحدان منطقه‌ای آن به شدت رد کرده‌اند. دولت ترامپ اکنون تأکید دارد که به هیچ وجه به شرایط توافق ژوئن بازنخواهد گشت.[3][6]

در داخل ایالات متحده نیز، طولانی شدن این درگیری نظامی و اقتصادی با واکنش‌های متفاوتی روبرو شده است. محاصره دریایی و مین‌گذاری متقابل در آب‌های خلیج فارس، هزینه‌های انرژی را در سطح جهانی افزایش داده است. بر اساس تحلیل دانشگاه براون، مصرف‌کنندگان آمریکایی از زمان آغاز این درگیری بیش از ۵۰ میلیارد دلار هزینه اضافی برای سوخت پرداخت کرده‌اند و میانگین قیمت بنزین در آمریکا به ۴.۴۸ دلار در هر گالن رسیده است که نسبت به سال گذشته ۱.۲۰ دلار افزایش نشان می‌دهد. در همین راستا، مجلس سنای آمریکا روز پنجشنبه قطعنامه‌ای را برای خروج نیروهای آمریکایی از درگیری با ایران به رأی گذاشت، هرچند این مصوبه قدرت اجرایی الزام‌آوری برای کاخ سفید ندارد. سناتور کریس مورفی از حزب دموکرات، روز شنبه در شبکه اجتماعی ایکس نوشت که پیشنهاد ایران به معنای پرداخت میلیاردها دلار برای بازگشت به وضعیت پیش از جنگ است و ترامپ باید هر توافقی را که به این درگیری پایان می‌دهد، بپذیرد.[6]