ترامپ حملات برنامه‌ریزی شده علیه ایران را متوقف کرد؛ ادعای قریب‌الوقوع بودن توافق صلح با وجود احتیاط تهران

پرزیدنت دونالد ترامپ روز پنجشنبه به طور ناگهانی مسیر خود را تغییر داد و موجی از حملات نظامی برنامه‌ریزی شده علیه ایران را لغو کرد و اعلام نمود که یک توافق دیپلماتیک برای پایان دادن به جنگ چند ماهه تقریباً نهایی شده است. ترامپ که از دفتر بیضی سخن می‌گفت، ادعا کرد که مذاکره‌کنندگان به یک پیشرفت بزرگ دست یافته‌اند و اشاره کرد که توافق نهایی می‌تواند ظرف چند روز در اروپا امضا شود. این چرخش ناگهانی نشان‌دهنده کاهش تنش چشمگیری در درگیری است که تجارت جهانی را به شدت مختل کرده، بازارهای بین‌المللی انرژی را متزلزل ساخته و بازیگران منطقه‌ای متعددی را در طول سال گذشته درگیر کرده است. در صورت نهایی شدن، این توافق نشان‌دهنده تغییر قابل توجهی در رویکرد دولت آمریکا نسبت به خاورمیانه خواهد بود.[3][6]

این اعلامیه تنها ساعاتی پس از آن صادر شد که دولت آمریکا شدیدترین تهدیدات جنگی خود را تا به امروز مطرح کرده بود. اوایل روز پنجشنبه، ترامپ در شبکه‌های اجتماعی هشدار داد که ارتش آمریکا ایران را «بسیار سخت» هدف قرار خواهد داد و چشم‌انداز بی‌سابقه تصرف جزیره خارگ، پایانه اصلی صادرات نفت ایران، را مطرح کرد. او پیشنهاد کرد که ایالات متحده می‌تواند «کنترل کامل» بازارهای نفت و گاز ایران را به دست گیرد و صراحتاً عملیات نظامی پیشنهادی را با مداخلات اخیر آمریکا در بخش انرژی ونزوئلا مقایسه کرد. این لفاظی‌های تهاجمی در ابتدا نشان‌دهنده تشدید گسترده‌ای بود که می‌توانست نیازمند استقرار قابل توجه نیروهای زمینی آمریکایی در خلیج فارس باشد.[3][5]

با وجود خوش‌بینی کاخ سفید، مقامات تهران به سرعت انتظارات را تعدیل کردند و روایت نهایی شدن توافق را رد نمودند. دولت ایران با صدور بیانیه‌هایی روشن ساخت که اگرچه مذاکرات واقعاً به بالاترین سطوح رهبری رسیده است، اما هیچ تصمیم نهایی یا نتیجه قطعی در مورد پیمان با واشنگتن حاصل نشده است. این روایت‌های متناقض بر شکنندگی شدید مذاکرات جاری تأکید می‌کند، مذاکراتی که بنا بر گزارش‌ها توسط شرکای منطقه‌ای از جمله پاکستان و قطر میانجیگری می‌شوند. به نظر می‌رسد دیپلمات‌های ایرانی تمایلی به نشان دادن تسلیم ندارند و تأکید می‌کنند که هرگونه آتش‌بس باید نگرانی‌های امنیتی اصلی و منافع منطقه‌ای آنها را مورد توجه قرار دهد.

در داخل ایران، شوک ناشی از تحولات روز پنجشنبه، غیرنظامیان را بین چشم‌انداز وحشتناک جنگی گسترده‌تر و امید ناامیدانه برای آتش‌بس دائمی سرگردان کرده است. پس از ماه‌ها حملات زیرساختی ویرانگر، تلفات نظامی و خفقان شدید اقتصادی، بسیاری از ایرانیان عمیقاً نگران فروپاشی احتمالی کشور هستند، اگر درگیری در حالت تعلیق خشونت‌آمیز باقی بماند. بار روانی جنگ بسیار زیاد بوده است، به طوری که شهروندان با نگرانی اخبار بین‌المللی را برای یافتن هر نشانه‌ای مبنی بر پایان یافتن تهدید روزانه بمباران هوایی و ویرانی اقتصادی دنبال می‌کنند.[2]

جزیره خارگ، کانون درگیری‌های روز پنجشنبه، تقریباً ۱۶ مایل (حدود ۲۶ کیلومتر) دورتر از سواحل ایران در شمال خلیج فارس واقع شده و به عنوان قلب تپنده اقتصاد انرژی کشور عمل می‌کند. قبل از شروع خصومت‌های تمام عیار، این بندر آب‌های عمیق تقریباً ۹۰ درصد از محموله‌های نفت خام ایران را مدیریت می‌کرد و آن را به مهم‌ترین گره در زیرساخت مالی کشور تبدیل کرده بود. در حالی که نیروی دریایی آمریکا صادرات نفت را از طریق محاصره شدید دریایی به طور مؤثر متوقف کرده است، تصرف کامل جزیره به منزله تشدید عظیمی است که از یک خط قرمز مهم برای رژیم ایران عبور می‌کند.[4][5]

تحلیلگران نظامی خاطرنشان می‌کنند که در حالی که نیروهای آمریکایی احتمالاً می‌توانند جزیره را به سرعت تصرف کنند، حفظ آن چالش‌های لجستیکی و امنیتی شدیدی را به همراه خواهد داشت که می‌تواند نیروهای آمریکایی را برای سال‌ها درگیر کند. فرماندهان سابق نظامی تخمین می‌زنند که اشغال جزیره خارگ به ۸۰۰ تا ۱۰۰۰ سرباز نیاز دارد، که در برابر حملات موشکی، پهپادی و توپخانه‌ای ایران از سرزمین اصلی نزدیک، بسیار آسیب‌پذیر خواهند بود. کارشناسان هشدار می‌دهند که چنین تصرفی به جای دستیابی به یک پیروزی قاطع، احتمالاً جنگ را طولانی‌تر می‌کند، زیرا یک هدف آمریکایی ثابت و بسیار در معرض دید را درست در آستانه ایران برای نیروهای این کشور فراهم می‌سازد.[4]

خود ترامپ اندکی پس از صدور تهدید اولیه خود مبنی بر تصرف زیرساخت‌های نفتی، به نظر می‌رسید که این خطرات تاکتیکی شدید را تأیید می‌کند. رئیس جمهور در یک مصاحبه تلفنی بعدی با فاکس نیوز اعتراف کرد که اگرچه ترجیح او همیشه تصرف جزیره خارگ و کنترل جریان نفت بوده است، اما مطمئن نیست که آیا مردم آمریکا «اشتها» یا «تحمل» تعهد نظامی طولانی مدت مورد نیاز برای اشغال خاک ایران را دارند یا خیر. این اعتراف نادر به محدودیت‌های سیاسی داخلی نشان می‌دهد که این تهدید ممکن است بیشتر به عنوان اهرم فشار حداکثری برای میز مذاکره طراحی شده باشد تا یک برنامه عملیاتی مشخص.[3][5]

تلاش دیپلماتیک در پس‌زمینه یک میدان نبرد منطقه‌ای در حال گسترش سریع صورت می‌گیرد که تهدید می‌کرد از کنترل خارج شود. در روزهای منتهی به لغو حملات، نیروهای ایرانی مجموعه‌ای از حملات پیچیده پهپادی و موشکی را علیه تأسیسات نظامی آمریکا در کویت، بحرین و اردن انجام دادند. این حملات که در پی حمله آمریکا به زیرساخت‌های ایران در پاسخ به سرنگونی یک هلیکوپتر آمریکایی انجام شد، بر تمایل تهران برای استفاده از شبکه منطقه‌ای خود جهت تحت فشار قرار دادن واشنگتن برای دستیابی به یک توافق مطلوب تأکید کرد. این مبادلات نشان داد که هیچ یک از طرفین نمی‌تواند تنها از طریق نیروی نظامی به پیروزی بدون هزینه دست یابد.[3]

در صورت نهایی شدن، توافق صلح پیشنهادی پیامدهای فوری و عمیقی در سطح جهانی، به ویژه برای اقتصاد جهانی، خواهد داشت. ترامپ اشاره کرد که این پیمان منجر به بازگشایی سریع تنگه هرمز خواهد شد، یک گلوگاه حیاتی برای عرضه جهانی انرژی که به دلیل درگیری‌ها عملاً بسته شده و شوک‌هایی را به بازارهای بین‌المللی وارد کرده است. در حال حاضر، جامعه بین‌المللی همچنان در حالت آماده‌باش است و منتظر می‌ماند تا ببیند آیا این پیشرفت دیپلماتیک موقت می‌تواند در برابر بی‌اعتمادی عمیق بین واشنگتن و تهران دوام بیاورد، یا اینکه منطقه بار دیگر به جنگ آشکار فرو خواهد رفت.[2][6]